Ko je Pavle Vuisić

Pavle Vuisić (Cetinje, 10. jul 1926 – Beograd, 1. oktobar 1988), poznat pod nadimkom Paja, bio je srpski i jugoslovenski glumac i jedno od najprepoznatljivijih lica nekadašnje jugoslovenske kinematografije. Rođen je kao Pavle Vujisić, a prezime Vuisić ostalo je njegov javni oblik tokom cele karijere.

Prema različitim izvorima, u karijeri dugoj skoro četiri decenije ostvario je od oko 140 do više od 150 uloga na filmu i televiziji. Nikada nije bio zvezda u klasičnom smislu, ali su ga reditelji ceni kao jednog od najpouzdanijih i najraznovrsnijih karakternih glumaca. Podjednako uverljivo igrao je dramske i komične likove.

Publika ga pamti kao Paju Čuturu iz serije Kamiondžije, konduktera iz filma Ko to tamo peva i Milutina Topalovića iz filma Maratonci trče počasni krug. Prema navodima koji se često prenose, Orson Vels (engl. Orson Welles) ga je u jednom intervjuu za jugoslovensku televiziju nazvao najboljim glumcem na svetu.

Rani život i detinjstvo na Cetinju

Većina novijih izvora navodi da je Pavle Vuisić rođen 10. jula 1926. godine na Cetinju, u porodici policijskog službenika. Pojedini izvori kao mesto rođenja navode Beograd, pa se podaci razlikuju. Otac mu se zvao Mišo, a u nekim izvorima Milisav, dok je majka bila Radmila.

Ime je dobio po dedi Pavlu, crnogorskom pravniku i brigadiru. Njegov pradeda Milosav Mišnin Vujisić bio je poznati junak iz Donje Morače i zapovednik garde kneza Danila. Tako je glumac odrastao u porodici sa snažnim crnogorskim i ratničkim nasleđem.

Pavle je imao i rođenog brata Dušana, koji je takođe postao glumac i igrao u više od četrdeset filmova. Za razliku od Pavla, Dušan je zadržao slovo „j“ u prezimenu, pa su se dva brata, iako su ličila kao blizanci, prezivala različito. Prema priči koju je Pavle i sam pričao, sveštenik je pri upisu u knjigu krštenih slučajno izostavio slovo „j“ iz njegovog prezimena.

Porodica je na Cetinju živela do 1941. godine, kada je otac obavljao policijsku dužnost. Dolaskom Italijana, na početku Drugog svetskog rata, Vuisići su se preselili u Beograd. Pavle je imao petnaest godina kada je rat zahvatio Jugoslaviju.

Rat i Sremski front

Sa osamnaest godina Pavle Vuisić je mobilisan u partizanske jedinice i upućen na Sremski front. Prema svedočenju njegove supruge Mirjane, otac mu je stradao u poratnom periodu pod novom vlašću, što je ostavilo trajan trag na glumčev odnos prema komunističkom poretku. Vratio se sa fronta sa izraženim otporom prema vlasti, koji nikada nije krio.

Ironija njegove sudbine ogleda se u tome što je upravo u tom sistemu postao jedan od najvoljenijih glumaca. Mnogi su mu tolerisali otvorenu distancu prema vlastima, jer su ga ljudi iskreno voleli.

Obrazovanje

Posle rata Pavle Vuisić je u Beogradu studirao pravo, a prema nekim izvorima i književnost, ali studije nikada nije završio. Krajem četrdesetih radio je kao novinar i reporter na Radio Beogradu. Ta medijska iskustva dala su mu osećaj za reč i govor, koji će kasnije postati jedan od njegovih zaštitnih znakova.

Pokušao je i da upiše Akademiju za pozorišnu umetnost, ali mu to nije uspelo. Mnogo godina kasnije, publika i kolege govorili su da je „akademik glume bez akademije“. Ostalo je zapaženo da profesori koji ga nisu primili nisu postigli ni približno njegov ugled u glumačkom zanatu.

Početak karijere

Prvu filmsku ulogu Pavle Vuisić ostvario je 1950. godine u filmu Čudotvorni mač, u kome je tumačio viteza. Bila je to mala uloga, ali ga je uvela u svet filma. Pre nego što je postao filmska ikona, glumio je i u pozorištu u Pančevu.

Prvu zapaženiju ulogu dobio je 1955. godine u filmu Šolaja Voje Nanovića. Sledile su uloge u filmovima poput Svanuće (1964), Prometej sa otoka Viševice (1964) i Makedonska krvava svadba (1967), u kojoj je igrao popa Damjana. Postepeno je sticao ugled glumca koji svaku, pa i najmanju ulogu pretvara u upečatljiv lik.

Uspon do popularnosti

Šezdesetih i sedamdesetih godina Pavle Vuisić ulazi u red najtraženijih karakternih glumaca. Radio je sa nizom značajnih reditelja, među kojima su Voja Nanović, Vladimir Pogačić, Žika Pavlović, Branko Bauer, Aleksandar Petrović i Goran Paskaljević. Kasnije će igrati i kod Slobodana Šijana i Emira Kusturice.

Godine 1969. pojavio se u filmovima Kad čuješ zvona i Događaj Vatroslava Mimice, za koji je prema izvorima dobio nagradu Car Konstantin na festivalu u Nišu. Iste godine igrao je u spektaklu Bitka na Neretvi Veljka Bulajića, u ulozi šofera. Godine 1972. tumačio je Azazela u filmu Majstor i Margarita.

Među njegovim zapaženim ulogama iz sedamdesetih su i muftija u filmu Derviš i smrt (1974), Radovan Tadić u filmu Doktor Mladen (1975), Buda u filmu Čuvar plaže u zimskom periodu (1976) i stric u filmu Pas koji je voleo vozove (1977). Pored filma, igrao je i u televizijskim serijama poput Servisne stanice i Više od igre.

Kamiondžije – uloga koja je obeležila epohu

Najveću popularnost Pavlu Vuisiću donela je televizijska serija Kamiondžije iz 1972. godine, u kojoj je igrao Pavla „Paju“ Čuturu. Njegov partner bio je komičar Miodrag Petrović Čkalja, u liku Jareta. Duo Paja i Jare postao je jedan od najvoljenijih parova srpske i jugoslovenske televizije.

Uspeh serije nastavio se filmom Paja i Jare (1973) u režiji Mila Đukanovića, a potom i nastavkom Kamiondžije opet voze (1984). Replike iz Kamiondžija i danas se prepričavaju, što pokazuje koliko je ta serija ostala duboko ukorenjena u popularnoj kulturi.

Iza kamera odnos dvojice glumaca bio je drugačiji nego na ekranu. Prema svedočenju Mirjane Vuisić, ispričanom u knjizi „Posle fajronta“, Čkalja je bio glumac koji je „glumio i preglumljivao“, dok je Pavle govorio da se pred kamerom samo ponaša. Zbog te razlike u pristupu povremeno je dolazilo do sukoba. Ipak, rezultat njihove saradnje bio je jedan od najuspelijih tandema u istoriji jugoslovenske televizije.

Najveći uspesi

Ko to tamo peva

Film Ko to tamo peva (1980) Slobodana Šijana, po tekstu Dušana Kovačevića, smatra se jednim od najboljih jugoslovenskih filmova. Radnja prati putnike dotrajalog autobusa koji u proleće 1941. godine, dan uoči napada na Jugoslaviju, kreće ka Beogradu. Pavle Vuisić igrao je konduktera, a pored njega u filmu su igrali Dragan Nikolić, Danilo Bata Stojković, Aleksandar Berček, Neda Arnerić i Mića Tomić.

Maratonci trče počasni krug

Dve godine kasnije Pavle Vuisić se u Šijanovom filmu Maratonci trče počasni krug (1982), takođe po komadu Dušana Kovačevića, pojavio kao Milutin Topalović. U filmu su igrali i Mića Tomić, Mija Aleksić, Danilo Bata Stojković, Bogdan Diklić i Bora Todorović. Kritičari ističu da su i ovaj film i „Ko to tamo peva“ crnohumorno ukazali na slabosti Jugoslavije i nagovestili njen raspad.

Saradnja sa Emirom Kusturicom

Poseban pečat ostavio je i u filmovima Emira Kusturice. U filmu Sjećaš li se Dolly Bell (1981) igrao je Tetka, a u filmu Tata je na službenom putu (1985) deda Muzamera. Taj film osvojio je 1985. godine Zlatnu palmu na festivalu u Kanu.

U poznim godinama karijere pojavio se i u filmovima Miris dunja (1982), Halo taksi (1983), Život je lep (1985), kao i u televizijskoj drami Karađorđeva smrt (1984), u ulozi vojvode Vujice Vulićevića. Prema podacima iz baze IMDb, poslednja ostvarenja u kojima se pojavio nastala su 1986. i 1987. godine.

Čuveni susret sa Titom

Jedna od najpoznatijih anegdota vezanih za Pavla Vuisića tiče se njegovog susreta sa Josipom Brozom Titom. Prema svedočenju supruge Mirjane, koje je preneto u više medija, Pavle je bio pozvan na privatnu projekciju filma Bitka na Neretvi, u kojem je igrao šofera. Doveden je direktno sa splava na reci, odeven u bermude, prugastu košulju i papuče.

Kada su mu na Dedinju hteli da obuku odelo, Pavle je to odbio, uz napomenu da su ga uzeli takvog kakav jeste i da ga takvog i vode. Galama koja je nastala čula se do Tita, koji je, kako priča kaže, prišao glumcu i odveo ga u susednu prostoriju na piće. Pavle je, prema pričama, taj susret želeo da zaboravi i molio je prijatelje da ga ne prepričavaju.

Kako bi se anegdota nijedne od strana nije potvrđena zvaničnim izvorom, treba je shvatiti kao priču koju prenose svedoci iz glumčevog okruženja. Ona ipak dobro oslikava njegov karakter: nije hteo da se pretvara, ni pred najvišim autoritetima.

Privatni život

Brak sa Mirjanom

Pavle Vuisić je trideset i dve godine bio u braku sa Mirjanom Vuisić, koju je od milja zvao Sula. Brak je opisivan kao skladan i pun nežnosti uprkos grubim okolnostima. U udruženju „Adligat“ čuva se tridesetak njihovih ljubavnih pisama, a jedno od njih je pročitano na glumčevom grobu na stogodišnjicu njegovog rođenja, 10. jula 2026, po željama Mirjane, koja je preminula godinu dana ranije.

Mirjana je o njemu govorila kao o „velikanu emocija“, a ne samo velikanu glume. Prema rečima Viktora Lazića, predsednika udruženja „Adligat“, Pavle je teško podnosio grubost sveta oko sebe, a ljubav prema supruzi bila je jedna od stvari koje su ga držale.

Hobiji i navike

Pavle Vuisić nije voleo da se fotografiše, a još manje da pozira. Izbegavao je javne događaje i slavu, a slobodno vreme najradije je provodio na reci, na Savi i Adi Ciganliji. Voleo je da pravi makete brodova, iako nikada nije plovio, a skupljao je i lule. Pisao je pesme, često na salvetama, računima i kutijama cigareta, a mnoge je i bacao. Deo njih sačuvala je supruga.

Voleo je kafane. Prema anegdoti koja se prepričava, naručivao je pola litra vina i isto toliko vode, pa onda još vina da ne propadne voda. Glumac je izbegavao i priče o sebi. Za posao je govorio da ga radi uglavnom zbog zarade, a prema svedočenjima često je tražio visoke honorare kako bi izbegao uloge koje nije želeo.

Smrt i sahrana

Pavle Vuisić preminuo je 1. oktobra 1988. godine u Beogradu, u 62. godini života. Uzrok smrti nije javno poznat. Sahranjen je na Novom groblju u Beogradu, u Aleji zaslužnih građana, u porodičnoj grobnici od belog mermera.

Svoj testament napisao je 1. novembra 1982. godine. U njemu je zatražio da bude sahranjen po pravoslavnom obredu, uz prisustvo šest sveštenika, ali bez ikakvih govora. Njegovoj sahrani prisustvovali su, prema dostupnim izvorima, samo supruga Mirjana i sveštenik, a vest o smrti trebalo je da bude objavljena tek posle sahrane.

Zanimljivosti

• Prema pojedinim izvorima, imao je i umetničku crtu pesnika. Pisao je pesme, a njegov rukopisni materijal danas se čuva u legatu.
• Na filmu je debitovao 1950. godine ulogom viteza u filmu Čudotvorni mač.
• Njegov brat Dušan Vujisić takođe je bio glumac i igrao je u više od četrdeset filmova.
• Njegove lule, ključevi kamiona iz serije Kamiondžije i rukopisi čuvaju se u udruženju „Adligat“.
• Srbija je 2013. godine izdala poštansku marku sa njegovim likom.
• Za sebe je govorio da ne glumi, već da se pred kamerom samo ponaša.

Nagrade i priznanja

Pavle Vuisić je za svoj rad dobio više priznanja u SFRJ. Prema izvorima, za ulogu u filmu Događaj dobio je nagradu Car Konstantin na Filmskim susretima u Nišu. Navodi se i da je osvojio Zlatnu arenu za najbolju mušku ulogu na festivalu u Puli, a prema jednom izvoru to je bilo 1981. godine za film Ko to tamo peva. Baza IMDb beleži šest osvojenih nagrada.

Najtrajnije priznanje je nagrada „Pavle Vuisić“, koja se dodeljuje na Filmskim susretima u Nišu za izuzetan doprinos umetnosti glume u domaćem igranom filmu. Među dobitnicima su Radoš Bajić, Vojislav Voja Brajović, Lazar Ristovski, Mirjana Karanović, Ljiljana Blagojević, Tanja Bošković i Svetozar Cvetković, kao i posthumno Žarko Laušević.

Nasleđe i uticaj

Njegovo nasleđe čuva udruženje „Adligat“, u kome se nalazi legat Pavla i Mirjane Vuisić, uključujući fotografije, pisma, rukopise, lule, ključeve i testament. Deo te zbirke deo je stalne muzejske postavke u Banjici. Povodom stogodišnjice rođenja, 2026. godine, u Jugoslovenskoj kinoteci priređena je izložba posvećena glumcu.

O njemu je snimljen i dokumentarni film „Pavle Vuisić 1926–1988“ iz 1997. godine. Mnogi glumci, među njima Radoš Bajić i Svetozar Cvetković, govore o njemu kao o uzoru i velikanu sa kojim su imali sreću da igraju.

Za mlađe generacije Pavle Vuisić ostaje simbol glumca koji je ubedljiv bez velike teatralnosti. Njegove replike i likovi i danas žive u svakodnevnom govoru, što je najbolji dokaz neprolaznosti njegovog dela.