Ko je Žarko Laušević

Žarko Laušević bio je srpski i jugoslovenski pozorišni, filmski i televizijski glumac, jedan od najtalentovanijih i najpopularnijih glumaca svoje generacije. Rođen je 19. januara 1960. godine na Cetinju, a preminuo 15. novembra 2023. godine u Beogradu. Karijeru je gradio kao član Jugoslovenskog dramskog pozorišta i za manje od decenije postao vodeća glumačka zvezda u čitavoj bivšoj Jugoslaviji. Na vrhuncu slave, život Žarka Lauševića je 1993. godine zauvek promenila tragedija u Podgorici, posle koje su usledili suđenja, zatvorska kazna i dugogodišnji život u ilegali u Americi. Iako je njegova priča ostala trajno obeležena tim događajem, Laušević se u drugoj polovini karijere vratio glumi i ostvario nove, hvaljene uloge, a objavio je i nekoliko autobiografskih knjiga u kojima je progovorio o svemu što mu se dogodilo.

Rani život i detinjstvo

Žarko Laušević rođen je na Cetinju, u tadašnjoj Narodnoj Republici Crnoj Gori. Otac mu je bio oficir, dok je majka radila kao sekretarica u osnovnoj školi „Njegoš", u koju je i sam Žarko krenuo kao dete. Odrastao je sa starijim bratom Branimirom, zvanim Mili (rođen 1955), i sestrom Brankom (rođena 1952). Porodica se posle nekog vremena preselila u Titograd (današnju Podgoricu), gde je Laušević nastavio školovanje. Kao odličan učenik, isticao se već u osnovnoj školi, a interesovanje za glumu javilo mu se tokom srednjoškolskih dana, navodno na jednom času književnosti, kada je poželeo da se ozbiljnije okuša na sceni.

Obrazovanje

Gimnaziju je završio u Titogradu, u gimnaziji „Slobodan Škerović". Nakon toga je otišao u Beograd, gde je upisao Fakultet dramskih umetnosti. Diplomirao je glumu 1982. godine, u klasi profesora Minje Dedića. Istog trenutka kada je diplomirao, Žarko Laušević je postao stalni član Jugoslovenskog dramskog pozorišta, jedne od najuglednijih pozorišnih kuća u tadašnjoj Jugoslaviji, u kojoj je ostao sve do 1994. godine.

Početak karijere

Prve glumačke korake Laušević je napravio još kao tinejdžer, a svoju prvu ulogu na sceni Jugoslovenskog dramskog pozorišta ostvario je 1981. godine, u predstavi Raskršće. Filmski debi usledio je 1982. godine, ulogom u partizanskom filmu Progon. Iste, 1982. godine, glumio je i u filmovima Savamala, Direktan prenos i 13. jul, čime je odmah po završetku studija postao prepoznatljivo lice jugoslovenskog filma. Narednih nekoliko sezona ređale su se uloge u filmovima Hasanaginica, Igmanski marš, Dani AVNOJ-a i Oštrica brijača, kao i naslovna uloga u televizijskom filmu Lazar (1984).

Uspon do popularnosti

Široj publici Žarko Laušević postao je poznat 1986. godine, ulogom Šilje u kultnoj TV seriji Sivi dom, kao i naslovnom ulogom u filmu Šmeker. Godinu dana kasnije, 1987, ostvario je jednu od najznačajnijih uloga u karijeri – lik poručnika Petra Horvata u filmu Oficir s ružom u režiji Dejana Šorka, za koju je dobio Zlatnu arenu za najbolju glavnu mušku ulogu na Filmskom festivalu u Puli, tadašnjem jugoslovenskom ekvivalentu Oskara, kao i Nagradu „Car Konstantin" na Filmskim susretima u Nišu. Iste godine glumio je i Mihaila Obrenovića u seriji Vuk Karadžić. Do svoje 33. godine, Laušević je bio velika zvezda širom bivše Jugoslavije, podjednako cenjen na filmu, televiziji i pozorišnoj sceni.

Najveći uspesi

Vrhunac popularnosti Laušević je doživeo 1989. godine, ulogom srpskog viteza Miloša Obilića u istorijskom spektaklu Boj na Kosovu, koja mu je donela status jednog od najvoljenijih glumaca svoje generacije. Iste godine je na pozorišnoj sceni ostvario naslovnu ulogu Andreje u predstavi Kanjoš Macedonović, za koju je dobio Nagradu „Zoran Radmilović" na Sterijinom pozorju u Novom Sadu. Godinu kasnije, 1990, dobio je i prestižnu Sterijinu nagradu za ulogu Rastka Nemanjića, odnosno Svetog Save, u istoimenoj predstavi. U tom periodu ostvario je i zapažene filmske uloge u ostvarenjima Stela, Kolubarska bitka i Original falsifikata, kao i u seriji Zaboravljeni. Do leta 1993. godine, Žarko Laušević je bio jedan od najangažovanijih i najhvaljenijih glumaca Jugoslovenskog dramskog pozorišta, sa karijerom koja je, kako su tvrdili mnogi kritičari tog doba, obećavala da postane jedna od najvećih u istoriji domaće glume.

Tragedija u Podgorici

U noći između 30. i 31. jula 1993. godine, u blizini podgoričkog lokala „Epl", Žarko Laušević i njegov pet godina stariji brat Branimir upali su u sukob sa grupom mladića. Fizički obračun je eskalirao, a Laušević je iz svog pištolja marke CZ-99 ispalio više hitaca, usmrtivši Dragora Pejovića (20) i Radovana Vučinića (19), dok je Andriju Kažića teško ranio. Sam Laušević je tokom čitavog procesa tvrdio da je pucao braneći sebe i brata od grupe napadača.

Događaj je izazvao ogroman odjek u tadašnjoj javnosti, delom i zbog Lauševićeve popularnosti, a delom i zbog specifičnih okolnosti ratnog i posleratnog perioda na prostoru bivše Jugoslavije. Ova noć je trajno i nepovratno promenila tok njegovog života i karijere.

Suđenja, zatvor i bekstvo u Ameriku

Suđenje Žarku Lauševiću i njegovom bratu Branimiru počelo je u jesen 1993. godine pred Višim sudom u Podgorici. Laušević je prvobitno osuđen na 15 godina zatvora zbog dvostrukog ubistva, a Branimir na dve godine. Ta presuda je, nakon žalbi, potvrđena 1994. godine, i Laušević je kaznu izdržavao u zatvorima u Spužu i Požarevcu.

Savezni sud je kasnije ukinuo prvobitnu presudu, ocenivši da je prvostepeni sud neopravdano odbacio odbranu koja se pozivala na prekoračenje nužne odbrane. Na ponovljenom suđenju, u februaru 1998. godine, pred većem sudije Svetlane Vujanović, Lauševiću je kazna smanjena na četiri godine zatvora zbog dvostrukog ubistva u prekoračenju nužne odbrane, dok je Branimir oslobođen optužbi. Pošto je u tom trenutku već bio proveo u zatvoru četiri i po godine, Žarko Laušević je pušten na slobodu.

U strahu od krvne osvete, ubrzo je napustio zemlju i nastanio se u Njujorku, gde je živeo bez validnih dokumenata, obavljajući povremene fizičke poslove. Međutim, pravna borba time nije bila okončana: Vrhovni sud Crne Gore je 30. marta 2001. godine, po žalbi tužilaštva, poništio odluku o smanjenoj kazni i ponovo mu izrekao kaznu od 13 godina zatvora, nakon čega je za njim raspisana međunarodna poternica Interpola. Sud u Njujorku je nešto kasnije doneo odluku kojom je ukinuo pritvor određen povodom zahteva za izručenje, te je Laušević nastavio da živi u Americi, i dalje pravno neizvestan, narednih godina. Predsednik Srbije Boris Tadić pomilovao ga je 29. decembra 2011. godine, na osnovu bilateralnog sporazuma između Srbije i Crne Gore po kojem osuđeni izdržava kaznu u državi čiji je državljanin.

Povratak u javni život i glumu

Prvi glumački povratak Laušević je ostvario još 1999. godine, ulogom Alije Osmanovića u filmu Nož, snimljenom po romanu Vuka Draškovića, i ulogom u filmu Ranjena zemlja, pre nego što je otišao u Ameriku. Posle toga usledila je duga pauza od filma i pozorišta koja je trajala više od decenije. Na veliko platno vratio se tek 2012. godine, ulogom ikonopisca Save u filmu Tajna nečiste krvi.

Godine 2014, posle petnaest godina provedenih u inostranstvu, Laušević se trajno vratio u Srbiju. Njegov glumački povratak nastavljen je ulogama u filmu Smrdljiva bajka (2015) i u istorijskoj seriji Senke nad Balkanom (2017), u kojoj je tumačio lik princa Đorđa Karađorđevića. Prekretnicu u ovoj poslednjoj fazi karijere predstavljala je uloga Aćima Katića u seriji Koreni (2018), snimljenoj po romanu Dobrice Ćosića, za koju je 2019. godine dobio nagradu „Zlatna antena" za najboljeg glumca u glavnoj ulozi. Nakon toga je glumio u serijama Pet, Državni službenik, Ime naroda, Aleksandar od Jugoslavije, Kalkanski krugovi i Vreme zla, kao i u filmovima Leto kada sam naučila da letim i Heroji Halijarda (2023), koji je bio jedan od njegovih poslednjih projekata.

Privatni život

Žarko Laušević je bio dva puta oženjen. Sa prvom suprugom Majom, sa kojom se venčao 1982. godine, dobio je ćerku Asju i sina Dušana, koji je kasnije doktorirao i posvetio se umetnosti. Brak sa Majom trajao je do 1998. godine, a do razvoda je došlo dok je Laušević bio na izdržavanju zatvorske kazne. Drugu suprugu, Anitu Roganović, upoznao je na snimanju filma Boj na Kosovu, gde je ona radila kao maskerka, ali je vezu sa njom otpočeo tek kasnije, pošto se prvi brak okončao. Sa Anitom, sa kojom se venčao 1999. godine, dobio je ćerku Janu. Anita Laušević je kasnije ostvarila zapaženu karijeru filmske maskerke u Americi, sarađujući na produkcijama u kojima su glumili, između ostalih, Leonardo Dikaprio i Kejt Vinslet.

Tokom godina provedenih u zatvoru i kasnije u Americi, Laušević je vodio dnevnik, na osnovu kojeg je 2011. godine, odmah po dobijanju pomilovanja, objavio autobiografsku knjigu Godina prođe, dan nikad, u kojoj je progovorio o ubistvu, zatvoru, braku, očinstvu i sopstvenoj krivici i kajanju. Knjiga je naišla na veliko interesovanje javnosti i kritike, a Laušević je kasnije objavio i nastavak, Drugu knjigu (2013), kao i knjigu Padre, idiote! (2022).

Žarku Lauševiću je, prema navodima medija koji su se pojavili posle njegove smrti, dijagnostikovan rak pluća, o čemu javnost dugo nije znala. U oktobru 2023. godine njegovo zdravstveno stanje se pogoršalo, te je hospitalizovan u Kliničko-bolničkom centru „Bežanijska kosa" u Beogradu, gde je i preminuo 15. novembra 2023. godine, u 63. godini života. Ispraćen je 20. novembra 2023. godine na Novom groblju u Beogradu, gde je kremiran, bez opela, u prisustvu porodice, kolega glumaca i brojnih poštovalaca njegovog dela.

Zanimljivosti

• Nadimci koje je nosio među kolegama i prijateljima bili su Lauš i Žare.
• U filmu Kaži zašto me ostavi (1993), u ulozi njegovog filmskog sina pojavio se tada četvorogodišnji Dušan Laušević, njegov pravi sin iz prvog braka.
• Nakon što se 2014. godine vratio u Srbiju, porodice ubijenih mladića iz Podgorice izjavljivale su za medije da mu ne žele osvetu, dok je jedan od preživelih te noći, Andrija Kažić, izjavio da mu je oprostio.
• O njegovom životu snimljen je 2014. godine dokumentarni film Lauš, a po motivima njegove prve autobiografske knjige kasnije je snimljena i televizijska serija Pad, u kojoj je glavnu ulogu tumačio glumac Milan Marić.
• Iako je bio jedan od najpoznatijih glumaca regiona, u poslednjoj deceniji života izbegavao je medijsku eksponiranost i intervjue o privatnom životu.

Nagrade i priznanja

• Zlatna arena za najbolju glavnu mušku ulogu, Filmski festival u Puli, za ulogu u filmu Oficir s ružom, 1987.
• Nagrada „Car Konstantin", Filmski susreti u Nišu, za ulogu u filmu Oficir s ružom, 1987.
• Nagrada lista „Polet" (zajedno sa Ksenijom Pajić) za najpoetičniji emotivni odnos u filmu Oficir s ružom, 1987.
• Nagrada „Zoran Radmilović", Sterijino pozorje, za ulogu u predstavi Kanjoš Macedonović, 1990.
• Sterijina nagrada za glumačko ostvarenje, za ulogu u predstavi Sveti Sava, 1990.
• Gran pri na Filmskim susretima u Nišu za ulogu u filmu Bolje od bekstva, 1993.
• Nagrada „Zlatna antena" za najboljeg glumca u glavnoj ulozi, za ulogu u seriji Koreni, 2019.
• Specijalna nagrada „Ernest", Somborski filmski festival, za doprinos domaćem filmu, 2024. (posthumno)

Nasleđe i uticaj

Žarko Laušević ostaje upamćen kao jedan od najtalentovanijih glumaca sa prostora bivše Jugoslavije, čiji je opus obuhvatio desetine filmskih, televizijskih i pozorišnih uloga u periodu dužem od četiri decenije. Njegova priča, obeležena tragedijom, zatvorom, izgnanstvom i konačnim povratkom slavi, često se navodi kao primer koliko privatni događaji mogu presudno uticati na tok jedne umetničke karijere, ali i kao primer profesionalne istrajnosti, budući da se, i pored svega, vratio na scenu i ostvario neke od najhvaljenijih uloga u poznijoj fazi karijere, poput Aćima Katića u Korenima. Njegove autobiografske knjige ostale su značajno svedočanstvo o životu u zatvoru i u ilegali, dok njegov glumački opus i dalje predstavlja deo obavezne lektire za proučavanje jugoslovenske i srpske kinematografije osamdesetih godina.

Biografija – najčešća pitanja

Kada i gde je rođen Žarko Laušević?

Žarko Laušević je rođen 19. januara 1960. godine na Cetinju, u tadašnjoj Narodnoj Republici Crnoj Gori.

Kada je i od čega preminuo Žarko Laušević?

Preminuo je 15. novembra 2023. godine u Beogradu, u 63. godini, od posledica raka pluća.

Šta se dogodilo Žarku Lauševiću u Podgorici 1993. godine?

U noći između 30. i 31. jula 1993. godine, u sukobu ispred jednog podgoričkog lokala, Laušević je ubio dvojicu mladića i jednog teško ranio, tvrdeći da je pucao braneći sebe i svog starijeg brata.

Koliko je Žarko Laušević proveo u zatvoru?

U zatvoru je proveo oko četiri i po godine, od 1993. do 1998. godine, nakon čega je pušten na slobodu, iako je pravni proces protiv njega formalno trajao znatno duže.

Da li je Žarko Laušević pomilovan?

Da, predsednik Srbije Boris Tadić ga je pomilovao 29. decembra 2011. godine, na osnovu bilateralnog sporazuma između Srbije i Crne Gore.

Koje su najpoznatije uloge Žarka Lauševića?

Najpoznatije uloge ostvario je u filmovima Boj na Kosovu (Miloš Obilić), Oficir s ružom (Petar Horvat), kao i u seriji Koreni (Aćim Katić).

Da li je Žarko Laušević napisao knjigu o svom životu?

Da, 2011. godine objavio je autobiografsku knjigu Godina prođe, dan nikad, a kasnije i knjige Drugu knjigu (2013) i Padre, idiote! (2022).

Koliko je dece imao Žarko Laušević?

Imao je troje dece: ćerku Asju i sina Dušana iz prvog braka sa Majom, i ćerku Janu iz drugog braka sa Anitom.

Gde je sahranjen Žarko Laušević?

Kremiran je 20. novembra 2023. godine na Novom groblju u Beogradu.

Da li postoji film ili serija o životu Žarka Lauševića?

Da, 2014. godine snimljen je dokumentarni film Lauš, a po motivima njegove prve knjige kasnije je snimljena i serija Pad, u kojoj ga je tumačio glumac Milan Marić.

Zaključak

Žarko Laušević ostaje jedna od najkompleksnijih i najupečatljivijih figura jugoslovenske i srpske glumačke scene. Njegova karijera, koja je počela izuzetno obećavajuće ulogama u filmovima poput Oficira s ružom i Boja na Kosovu, prekinuta je tragičnim događajem iz 1993. godine, koji je odredio čitavu narednu deceniju i po njegovog života – suđenja, zatvor, izgnanstvo i borbu za pravnu i ličnu rehabilitaciju. Uprkos svemu, Žarko Laušević se vratio glumi i, sve do smrti 2023. godine, ostvarivao je uloge koje su ga ponovo svrstale među najcenjenije glumce regiona, dok su njegove knjige ostale trajno svedočanstvo o jednom izuzetno teškom životnom putu.