Ko je Stevan Sremac

Stevan Sremac je bio srpski pisac, profesor i akademik, jedan od najznačajnijih predstavnika srpskog realizma i, po mišljenju mnogih istoričara književnosti, najizrazitiji predstavnik srpske humorističke proze. Rođen je 23. novembra 1855. godine u Senti, u Bačkoj, a preminuo je 25. avgusta 1906. godine u Sokobanji. Tokom svog života bio je profesor istorije, aktivan učesnik oslobodilačkih ratova i na kraju istaknuti član Srpske kraljevske akademije. Danas se pamti pre svega po delima poput "Pop Ćira i pop Spira", "Zona Zamfirova" i "Ivkova slava", kroz koja je na neponovljiv način oslikao svakodnevicu srpske varoši s kraja XIX veka.Sremčeva proza odlikuje se toplim humorom, ljubavlju prema običnom čoveku i detaljnim poznavanjem narodnog jezika i mentaliteta, zbog čega njegova dela i danas privlače čitaoce svih generacija.

Rani život i detinjstvo

Stevan Sremac je rođen u zanatlijskoj porodici, kao prvo dete oca Avrama, krojača, i majke Katice. Detinjstvo je proveo u rodnoj Senti, delom i kod babe po majci u Pirotu. Porodicu su rano zadesile teške nedaće – majku Katicu izgubio je u sedmoj, a oca Avrama u sedamnaestoj godini života. Nakon smrti roditelja, 1868. godine, mladi Sremac se preselio u Beograd radi daljeg školovanja.Brigu o njemu tada je preuzeo njegov ujak, Jovan Đorđević – poznati književnik, profesor istorije na Velikoj školi, ministar prosvete i jedan od osnivača Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu, kao i Narodnog pozorišta u Beogradu. Odrastanje u ujakovom domu ostavilo je dubok trag na Sremca, kako u pogledu obrazovanja, tako i u formiranju njegovih ranih političkih i idejnih uverenja, koja su u tom periodu bila bliska liberalizmu.

Obrazovanje

Stevan Sremac je 1874. godine završio Prvu beogradsku gimnaziju, jednu od najstarijih i najuglednijih srednjih škola u Srbiji tog doba. Nakon toga upisao se na Istorijsko-filološki odsek Velike škole u Beogradu, prethodnice današnjeg Beogradskog univerziteta.Školovanje je na kratko prekinuo 1876. godine, kada se kao dobrovoljac prijavio za učešće u ratu za oslobođenje jugoistočne Srbije i Niša od turske vlasti. Po povratku iz rata, 1878. godine, diplomirao je na Velikoj školi. Njegovo obrazovanje iz oblasti istorije i književnosti, kao i poznavanje domaće i strane literature, kasnije su ga svrstali među najobrazovanije srpske pisce druge polovine XIX veka.

Početak karijere

Nakon diplomiranja, dok se pripremao za poziv profesora istorije, Sremac je kratko radio kao praktikant u Ministarstvu finansija. Već iste, 1878. godine, postavljen je za profesora istorije u tek otvorenoj gimnaziji u Nišu – gradu koji je nedugo pre toga oslobođen od osmanske vlasti.Život i rad u Nišu predstavljali su prekretnicu za Sremca. Grad, njegovi stanovnici, mešavina starog i novog, kao i specifičan mentalitet niške čaršije, kasnije su postali neiscrpna inspiracija za njegovu književnu građu. Dugogodišnji boravak u Nišu opisuje se kao period svojevrsne "stvaralačke inkubacije", tokom kojeg je Sremac, kao pažljiv posmatrač, beležio priče, izraze i tipove ljudi koje je kasnije pretakao u svoja dela. Bio je poznat kao "pisac sa beležnicom" – sve što je stvorio proisteklo je iz stvarnih priča koje je prikupljao i događaja kojima je prisustvovao, putujući kroz Srbiju.

Uspon do popularnosti

Sremac je počeo da piše relativno kasno, u svojoj 33. godini. Prvi književni radovi bili su prozne hronike u formi dijaloga, u kojima je suprotstavljao slavnu srpsku prošlost tadašnjoj svakodnevici. Prva takva hronika, "Vladimir, kralj Dukljanski", objavljena je pod pseudonimom Senćanin – nadimkom koji je nosio po rodnom mestu. Kasnije je te hronike objedinio u knjigu "Iz knjiga starostavnih", objavljenu 1903. godine.Pravi zaokret ka realističkoj prozi Sremac je napravio nakon povratka u Beograd, gde je nastavio da piše dela zasnovana na životu u srpskoj varoši. Njegov opus je tada počeo brzo da raste, a čitalačka publika je prepoznala njegov osoben humor i toplinu kojom je prikazivao junake iz naroda.

Najveći uspesi

Stevan Sremac je za relativno kratak stvaralački vek – nešto više od petnaest godina – ostvario obiman i izuzetno cenjen opus. Među njegova najpoznatija dela ubrajaju se:

• Ivkova slava (1895)
• Limunacija na selu (1896)
• Pop Ćira i pop Spira (1898)
• Čiča Jordan (1901)
• Zona Zamfirova (1903)
• Vukadin (1903)
• Kir Geras (1903)
• Iz knjiga starostavnih (1903)

Roman "Pop Ćira i pop Spira", u kome kroz duhovitu priču o rivalstvu dvojice sveštenika oslikava provincijski život, smatra se jednim od vrhunaca srpske humorističke proze. "Zona Zamfirova" je, sa druge strane, jedna od najčitanijih ljubavnih priča u srpskoj književnosti, smeštena u ambijent niške čaršije. Ova dela i danas predstavljaju obaveznu lektiru u srpskim školama.

Privatni život

Stevan Sremac nikada nije zasnovao sopstvenu porodicu. Veći deo profesionalnog života proveo je u Nišu, gde je predavao istoriju, a kasnije se vratio u Beograd. Prema svedočenjima savremenika, bio je vedar, duhovit i izuzetno inteligentan čovek, sklon anegdotama i šalama, o čemu svedoče brojne priče koje kruže o njegovom životu.Iako je voleo svoj rodni grad Sentu, nakon odlaska u Beograd u mladosti, prema pojedinim izvorima, više se nikada nije vratio u rodni kraj – posvetivši ostatak života obrazovanju i književnom radu u centralnoj Srbiji.

Tragična smrt

Stevan Sremac je preminuo 25. avgusta 1906. godine u Sokobanji, gde se nalazio na lečenju. Prema dostupnim podacima, preminuo je od trovanja krvi, nakon kratke i iznenadne bolesti. Njegova smrt duboko je potresla srpsku javnost – prema svedočenjima, više od dvadeset hiljada ljudi ispratilo je pisca na poslednji počinak, odajući mu počast kao jednom od najvoljenijih književnika svog vremena.Književnik Petar Kočić, u nekrologu napisanom povodom Sremčeve smrti, istakao je da niko poput njega nije umeo da dočara veličinu, ali i senke, srpske istorijske prošlosti, naglašavajući da to kod njega nije bila puka literarna veština, već duboka unutrašnja potreba.

Zanimljivosti

• Sremac je pisao pod pseudonimom Senćanin, po svom rodnom gradu Senti.
• Bio je poznat kao "pisac sa beležnicom" – nikada nije izmišljao teme, već ih je crpeo iz stvarnog života, izjavivši jednom prilikom da ne mora da izmišlja teme "kada ih sam život u izobilju nudi".
• Kao mladić, dobrovoljno se prijavio za učešće u ratu za oslobođenje Niša od Turaka 1876. godine.
• Odrastao je pod starateljstvom uticajnog ujaka Jovana Đorđevića, osnivača dva srpska narodna pozorišta.
• Voleo je dela Servantesa i Gogolja, čiji je uticaj prepoznatljiv u njegovom pripovedačkom stilu.

Nagrade i priznanja

Za svoj književni i naučni doprinos, Stevan Sremac je februara 1906. godine primljen za stalnog člana Srpske kraljevske akademije, čime je njegov rad zvanično priznat na najvišem nacionalnom nivou. Ovo priznanje stiglo je svega nekoliko meseci pre njegove prerane smrti.

Nasleđe i uticaj

Stevan Sremac se danas smatra jednim od najznačajnijih i najčitanijih pisaca srpskog realizma, a njegov opus i dalje živi kroz školsku lektiru, pozorišne predstave i filmske i televizijske adaptacije njegovih dela. U Nišu, gradu u kome je proveo veliki deo profesionalnog života, njegovo ime nose Prva niška gimnazija i Narodna biblioteka, a u gradu postoji i spomenik posvećen piscu.Svake godine, krajem novembra, u Nišu se organizuje manifestacija "Dani Stevana Sremca", u okviru koje se od 2004. godine dodeljuje istoimena književna nagrada za najbolju knjigu proze. Rodni grad Senta takođe čuva uspomenu na pisca – ulica i škola nose njegovo ime, a spomenik mu je podignut 1929. godine, rad vajara Jovana Pešića.Kao pripovedač, Sremac se oslanjao na tradiciju starijih srpskih realista, pre svega Jakova Ignjatovića, sa kojim ga povezuju konzervativnost, idealizacija prošlosti i ljubav prema običnom svetu. Njegov humoristički stil, bogat narodnim jezikom i tipičnim likovima srpske varoši, ostavio je trajan pečat na kasnije generacije srpskih pisaca.

Biografija Stevana Sremca – najčešća pitanja

Kada je rođen Stevan Sremac?

Stevan Sremac je rođen 23. novembra 1855. godine u Senti.

Gde je rođen Stevan Sremac?

Rođen je u Senti, u Bačkoj, koja je tada bila u sastavu Austrougarske.

Kada i gde je umro Stevan Sremac?

Preminuo je 25. avgusta 1906. godine u Sokobanji, gde se nalazio na lečenju.

Od čega je umro Stevan Sremac?

Prema dostupnim podacima, preminuo je od trovanja krvi, nakon kratke i iznenadne bolesti.

Koja su najpoznatija dela Stevana Sremca?

Najpoznatija dela su "Pop Ćira i pop Spira", "Zona Zamfirova", "Ivkova slava" i "Vukadin".

Čime se bavio Stevan Sremac osim pisanja?

Bio je profesor istorije, najpre u niškoj gimnaziji, a kasnije je bio i akademik Srpske kraljevske akademije.

Zašto je Stevan Sremac poznat po pseudonimu Senćanin?

Pseudonim Senćanin koristio je po svom rodnom gradu Senti, pod kojim je objavio svoje prve književne hronike.

Gde je Stevan Sremac proveo najveći deo radnog veka?

Najveći deo profesionalnog života proveo je u Nišu, radeći kao profesor istorije u tamošnjoj gimnaziji.

Da li je Stevan Sremac imao porodicu?

Prema dostupnim podacima, Stevan Sremac nije osnovao sopstvenu porodicu.

Po čemu se Stevan Sremac smatra najznačajnijim?

Smatra se najizrazitijim predstavnikom srpske humorističke proze i jednim od vodećih pisaca srpskog realizma.

Zaključak

Stevan Sremac ostaje jedno od najsvetlijih imena srpske književnosti – pisac koji je, kroz humor, toplinu i pažljivo posmatranje stvarnog života, ovekovečio duh srpske varoši s kraja XIX veka. Od skromnih početaka u Senti, preko školovanja u Beogradu i profesorskog rada u Nišu, do priznanja u Srpskoj kraljevskoj akademiji, Sremčev životni put odražava se u delima poput "Pop Ćire i pop Spire" i "Zone Zamfirove", koja i danas oduševljavaju čitaoce. Iako je preminuo relativno mlad, u pedeset prvoj godini života, njegovo književno nasleđe i danas živi kroz školsku lektiru, pozorišne i filmske adaptacije, kao i manifestacije koje se svake godine organizuju u njegovu čast.