Ko je Branislav Nušić

Branislav Nušić je jedan od najznačajnijih srpskih pisaca svih vremena, čovek čije je ime postalo sinonim za srpsku komediju. Rođen kao Alkibijad Nuša, promenio je ime u punoletstvu i pod novim identitetom izgradio karijeru koja je obuhvatala novinarstvo, diplomatiju, upravljanje pozorištima i, pre svega, pisanje. Njegove komedije "Gospođa ministarka", "Narodni poslanik" i "Sumnjivo lice" i danas se igraju na scenama širom regiona, a njegove rečenice o vlasti, birokratiji i ljudskoj prirodi odavno su postale deo svakodnevnog govora. Branislav Nušić nije bio samo pisac – bio je posmatrač društva čija je oštrina humora nadživela vreme u kojem je stvarao.

Rani život i detinjstvo

Branislav Nušić rođen je 20. oktobra 1864. godine u Beogradu, u kući koja se nalazila nedaleko od Saborne crkve, na mestu gde danas stoji zgrada Narodne banke Srbije. Rodio se kao Alkibijad Nuša, u cincarskoj porodici Đorđa i Ljubice Nuše. Otac Đorđe bio je ugledni trgovac žitom, dok je majka Ljubica, rođena Kasnar, poticala iz Brčkog.Ubrzo nakon Nušićevog rođenja, porodica je izgubila veći deo imovine, pa se preselila u Smederevo, gde je mladi Alkibijad proveo detinjstvo. U Smederevu je završio osnovnu školu i prva dva razreda gimnazije. Grad je ostao trajno vezan za njegovo ime – jedna osnovna škola u Smederevu i danas nosi njegovo ime, a svake godine u aprilu tamo se održava pozorišni festival "Nušićevi dani", posvećen njegovom stvaralaštvu.Porodica se potom vratila u Beograd, gde je Nušić završio gimnaziju i maturirao. Kada je napunio osamnaest godina i stekao punoletstvo, zakonski je promenio ime iz Alkibijad Nuša u Branislav Nušić, ime pod kojim će postati jedan od najčitanijih i najizvođenijih srpskih autora.

Obrazovanje

Još kao učenik šestog razreda beogradske realke, Nušić je 1879. godine objavio svoje prve literarne radove u somborskom omladinskom listu "Golub". U to vreme postao je i član učeničke družine "Nada", gde se dodatno posvetio pisanju.Pravni fakultet u Beogradu upisao je nakon mature, a diplomirao je 1884. godine. Tokom studija proveo je godinu dana u austrijskom gradu Gracu, gde je usavršavao znanje. Iste godine kada je diplomirao, zatekao ga je i Srpsko-bugarski rat 1885. godine, u kojem je učestvovao dok je služio redovni vojni rok.

Početak karijere

Nušićeva književna karijera počinje rano i odmah nosi obeležje satire. Njegov prvenac, komedija "Narodni poslanik", nastala je 1883. godine kao reakcija na političke prilike u Srbiji tog doba – vreme vladavine dinastije Obrenović i gušenja Timočke bune. Delo je odmah pokazalo osobinu koja će obeležiti čitav njegov opus: sposobnost da kroz smeh progovori o ozbiljnim društvenim temama.Zbog oštrine svojih satiričnih tekstova, mladi Nušić se ubrzo sukobio sa vlašću. Prvi rukopis mu je, kako je kasnije sam naveo u autobiografiji, bio "uhapšen", a zbog satiričnog pisanja proveo je izvesno vreme u požarevačkom zatvoru, gde je nastala zbirka pripovedaka "Listići" (1889), poznata i kao "kozerije iz požarevačkog zatvora". Iskustvo ga nije obeshrabrilo – naprotiv, u tom periodu napisao je komediju "Sumnjivo lice" (1887/88), u kojoj se, kako je sam govorio, "pozabavio policijskim činovnicima". Zanimljivo je da je ovo delo na scenu postavljeno tek 35 godina kasnije, 29. maja 1923. godine.

Uspon do popularnosti

Devedesetih godina 19. veka Nušić ulazi u diplomatsku službu, u kojoj ostaje od 1890. do 1900. godine, radeći kao konzul u Solunu, Bitolju, Skoplju i Prištini. Paralelno sa diplomatskim poslom nastavlja da piše – u ovom periodu nastaju putopisi "Kraj obala Ohridskog jezera" i "S Kosova na sinje more" (oba 1894), kao i zbirka pripovedaka "Ramazanske večeri" (1898).Nakon diplomatske karijere, Nušić se okreće pozorištu u administrativnom smislu – radi kao dramaturg i upravnik narodnih pozorišta u Beogradu, Novom Sadu, Skoplju i Sarajevu. Godine 1912. vraća se u Bitolj kao državni službenik, ali ga Balkanski ratovi zatiču usred posla – u februaru 1913. godine biva smenjen. Nakon toga osniva pozorište u Skoplju, gde ostaje do 1915. godine.Prvi svetski rat predstavlja preломну tačku u njegovom životu. Napustio je zemlju i sledeće godine proveo u emigraciji – u Italiji, Francuskoj i Švajcarskoj. Ratne godine opisao je u knjizi "Devetstopetnaesta", posvećenoj tragediji sopstvenog naroda, u kojoj je preneo bolna sećanja na povlačenje srpske vojske preko Albanije, čemu je i sam prisustvovao.

Najveći uspesi

U Beograd se Nušić vratio tek 1927. godine, a poslednja decenija njegovog života pokazala se kao najplodnija u čitavoj karijeri. Iako je prešao šezdesetu godinu, nastavio je da stvara intenzivnije nego ikad ranije. U tom periodu nastale su njegove najpoznatije i najizvođenije komedije:

• "Gospođa ministarka" (1929) – priča o ženi koja želi po svaku cenu da postane "velika gospođa", u kojoj je glavnu ulogu Živke Ministarke na premijeri u Narodnom pozorištu tumačila Žanka Stokić
• "Mister dolar" (1932) – komedija o bogatom Matkoviću koji želi da se osveti društvu i devojci koja ga je napustila
• "Ožalošćena porodica" (1935)
• "Pokojnik" i "Protekcija", dela koja su, uz "Narodnog poslanika" i "Sumnjivo lice", ostala among najizvođenijim srpskim komedijama uopšte

Uz komedije, u ovom periodu piše i dečji roman "Hajduci" (1933), u kome opisuje avanture šestorice dečaka na obali Dunava – delo koje je vremenom postalo obavezna lektira u osnovnim školama u Srbiji i Republici Srpskoj.Nušićev doprinos srpskoj kulturi prepoznat je i zvanično: 10. februara 1933. godine izabran je za redovnog člana Srpske kraljevske akademije nauka (današnje SANU). Bio je i predsednik Udruženja jugoslovenskih dramskih pisaca. Smatra se i začetnikom retorike u Srbiji – napisao je udžbenik "Retorika", jedno od prvih dela te vrste na srpskom jeziku.Osim književnog rada, Nušić se bavio i fotografijom kao jedan od prvih srpskih stereofotografa – pisao je stručne tekstove o fotografiji, a njegova fotografska zaostavština danas se čuva u Muzeju grada Beograda.

Privatni život

Branislav Nušić bio je oženjen Darinkom (rođenom Đorđević), ćerkom trgovca Božidara Đorđevića, poreklom iz Brčkog – istog grada iz kog je poticala i njegova majka. Par je imao troje dece: ćerku Margitu, sina Strahinju Bana i najmlađu ćerku Oliveru, koja je preminula sa svega dve godine. Nušić je bio veoma privržen svojoj deci – vodio ih je u slikarske ateljee i pozorište, a deca su povremeno glumila i u nekim njegovim predstavama.Najteži udarac u njegovom privatnom životu predstavlja gubitak sina Strahinje Bana, koji je poginuo kao srpski vojnik u Prvom svetskom ratu, iako je majka Darinka pokušala da spreči njegov odlazak na front angažovanjem lekarske komisije. Stradalom sinu Nušić je posvetio knjigu "Devetstopetnaesta: tragedija jednog naroda", a gubitak ga je toliko pogodio da mu je bilo potrebno gotovo deset godina da se ponovo vrati stvaranju.Pred kraj života, 1937. godine, Nušić je u Šekspirovoj ulici broj 1 u Beogradu sagradio kuću koja je kasnije proglašena za kulturno dobro – spomenik kulture.Krajem 1937. godine Nušić je operisan, a preminuo je 19. januara 1938. godine u Beogradu. Tog dana fasada zgrade Narodnog pozorišta bila je uvijena u crno platno, u znak žalosti za jednim od najpopularnijih jugoslovenskih pisaca svog vremena. Na njegovom radnom stolu ostale su nedovršene komedije "Vlast" (od planirana četiri čina napisana su tri, a prvi čin je izveden povodom prve godišnjice njegove smrti) i "Đole Kermit". Sahranjen je na Novom groblju u Beogradu, u grobnici u obliku masivne piramide sa teškim crnim vratima, iznad koje stoji ćirilični natpis "Kuća Branislava Nušića" – spomenik koji je, prema predanju, sam osmislio još za života.

Zanimljivosti

• Nušić je rođen kao Alkibijad Nuša i ime je zakonski promenio tek u osamnaestoj godini.
• Bio je jedan od prvih srpskih stereofotografa, a ne samo pisac – njegova fotografska zaostavština čuva se u Muzeju grada Beograda.
• Zbog satiričnih tekstova bio je zatvoren u požarevačkom zatvoru, gde je nastala zbirka "Listići".
• Komedija "Sumnjivo lice" napisana je 1887/88, ali je na scenu postavljena tek 35 godina kasnije.
• Njegova dela adaptirana su u pedesetak bioskopskih i televizijskih filmova od 1950. godine do danas.
• O njegovom životu snimljena je televizijska drama "Neozbiljni Branislav Nušić" (1986), u kojoj je Nušića glumio Miodrag Petrović Čkalja.
• U čast pisca u Ivanjici se organizuje festival "Nušićijada".

Nagrade i priznanja

• Orden Svetog Save, Veliki krst, 1. red (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca)
• Orden knjaza Danila, 4. stepen (Kraljevina Crna Gora)
• Orden Svetog Save, Oficir, 4. red (Kraljevina Srbija)
• Orden belog orla, Kavalir, 5. stepen (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca)
• Redovni član Srpske kraljevske akademije nauka (izabran 1933. godine)

Nasleđe i uticaj

Branislav Nušić ostaje najizvođeniji srpski dramski pisac – njegove komedije decenijama ne silaze sa repertoara pozorišta u Srbiji i regionu. "Gospođa ministarka", "Narodni poslanik" i "Sumnjivo lice" postali su deo obaveznog školskog programa, a njegove rečenice o vlasti, birokratiji i ljudskoj prirodi i danas se citiraju u svakodnevnom govoru. Njegov dečji roman "Hajduci" i dalje se čita u osnovnim školama, a brojna njegova dela poslužila su kao osnova za filmske i televizijske adaptacije.U analizi njegovog književnog profila, kritičari ga najčešće povezuju sa dve tradicije – Gogoljevim "Revizorom" i nasleđem Jovana Sterije Popovića, čiji je uticaj vidljiv u Nušićevoj društvenoj kritici i stvaranju komičnih tipova koji su prepoznatljivi i danas. Festival "Nušićevi dani" u Smederevu, škola koja nosi njegovo ime i kuća-spomenik u Beogradu svedoče o trajnom mestu koje Branislav Nušić zauzima u srpskoj kulturi.

Biografija Branislava Nušića – najčešća pitanja

Kada je rođen Branislav Nušić?

Branislav Nušić rođen je 20. oktobra 1864. godine u Beogradu.

Kako se Branislav Nušić zvao pravim imenom?

Pravo ime Branislava Nušića bilo je Alkibijad Nuša. Ime je zakonski promenio kada je napunio osamnaest godina.

Kada je i gde umro Branislav Nušić?

Branislav Nušić preminuo je 19. januara 1938. godine u Beogradu, nakon operacije koju je imao krajem 1937. godine.

Gde je sahranjen Branislav Nušić?

Sahranjen je na Novom groblju u Beogradu, u grobnici u obliku piramide sa natpisom "Kuća Branislava Nušića".

Koje je najpoznatije delo Branislava Nušića?

Najpoznatije i najizvođenije delo je komedija "Gospođa ministarka", uz "Narodnog poslanika" i "Sumnjivo lice".

Da li je Branislav Nušić imao decu?

Imao je troje dece sa suprugom Darinkom: Margitu, Strahinju Bana i Oliveru, koja je umrla u drugoj godini života. Sin Strahinja Ban poginuo je u Prvom svetskom ratu.

Da li je Branislav Nušić bio član SANU?

Da, za redovnog člana Srpske kraljevske akademije nauka izabran je 10. februara 1933. godine.

Čime se Branislav Nušić bavio pored pisanja?

Bio je novinar, diplomata, dramaturg i upravnik pozorišta, kao i jedan od prvih srpskih stereofotografa.

Zašto je Branislav Nušić bio u zatvoru?

Zbog oštrih satiričnih tekstova o vlasti proveo je izvesno vreme u požarevačkom zatvoru, gde je nastala zbirka pripovedaka "Listići".

Koliko je dela napisao Branislav Nušić?

Napisao je veliki broj komedija, drama, romana, pripovedaka, putopisa i tragedija; njegova celokupna dela prvi put su objavljena u 20 knjiga 1932. godine, a kasnije prošireno na 25 knjiga.

Zaključak

Branislav Nušić prešao je put od dečaka iz osiromašene cincarske porodice u Smederevu do jednog od najznačajnijih pisaca srpske književnosti. Kroz novinarstvo, diplomatiju i upravljanje pozorištima gradio je karijeru koja mu je davala materijal za oštru, ali duhovitu kritiku društva. Njegove komedije "Gospođa ministarka", "Narodni poslanik" i "Sumnjivo lice" nadživele su epohu u kojoj su nastale i ostale ogledalo srpskog mentaliteta, birokratije i vlasti. Iako je njegov privatni život obeležila i tragedija – gubitak sina u Prvom svetskom ratu i kćeri u ranom detinjstvu – Branislav Nušić je do poslednjeg dana ostao posvećen pisanju, ostavljajući iza sebe opus koji i danas žive na pozorišnim scenama i u svakodnevnom govoru.