Ko je Slavko Ćuruvija

Slavko Ćuruvija je bio srpski novinar, urednik i izdavač, jedna od najistaknutijih figura nezavisnog novinarstva u Srbiji devedesetih godina. Osnovao je listove "Dnevni telegraf" i "Evropljanin", a život je izgubio u atentatu 1999. godine, u zločinu koji do danas ostaje simbol pritiska na slobodu medija u zemlji.

Rani život i detinjstvo

Slavko Ćuruvija je rođen 9. avgusta 1949. godine u Zagrebu. Njegov otac, Rade Ćuruvija, bio je etnički Srbin i oficir Jugoslovenske narodne armije, koji je tokom Drugog svetskog rata učestvovao u partizanskom pokretu na području Like. Pored vojne službe, otac je radio i u kontraobaveštajnim strukturama tadašnje armije i državne bezbednosti. Porodica se 1958. godine preselila u Beograd, gde je Slavko Ćuruvija odrastao. Roditelji su mu se razveli 1965. godine.Ove okolnosti su uticale na to da mladi Slavko Ćuruvija odrasta u sredini bliskoj državnim strukturama, što će kasnije, na paradoksalan način, obeležiti i njegovu novinarsku karijeru punu sukoba upravo sa državnim aparatom.

Obrazovanje

Slavko Ćuruvija je diplomirao na Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Beogradu. Ova akademska podloga usmerila ga je ka poslovima vezanim za odnose s javnošću i novinarstvo, oblastima u kojima će kasnije izgraditi celokupnu profesionalnu karijeru.

Početak karijere

Nakon završenih studija, Slavko Ćuruvija je najpre radio kao poslovni sekretar i saradnik za odnose sa javnošću u beogradskom preduzeću "Mašinogradnja". Ubrzo je počeo da piše i za zagrebački nedeljnik "Danas", kao i za Centar za društvena istraživanja. Između 1984. i 1986. godine radio je kao analitičar u Saveznom sekretarijatu za unutrašnje poslove i Službi državne bezbednosti, iskustvo koje mu je kasnije donelo poznanstva i uvid u rad državnog aparata.Prekretnicu u karijeri Slavka Ćuruvije predstavlja 1986. godina, kada se pridružio redakciji lista "Borba". U ovom listu je prošao put od komentatora, preko urednika unutrašnjopolitičke rubrike, do glavnog i odgovornog urednika. U periodu od 1986. do 1988. godine pisao je komentare i reportaže sa Kosova i Metohije. Godine 1987, Slavko Ćuruvija je bio jedan od retkih novinara kojima je omogućeno da bude neposredno uz Slobodana Miloševića tokom njegove posete Kosovu Polju, 24. aprila te godine – događaja koji se smatra prekretnicom u usponu Miloševića na vlast.U "Borbi" je ostao do 1994. godine, kada je došlo do faktičkog preuzimanja kontrole nad listom od strane države, nakon čega je zajedno sa delom kolega napustio redakciju. Tokom ovog perioda, redovno je pisao i za druge medije, među kojima su bili "Komunist", NIN, "Vjesnik", "Večernji list", "Nedelja", "Pobjeda" i Televizija Beograd.

Uspon do popularnosti

Posle odlaska iz "Borbe", Slavko Ćuruvija je krenuo putem samostalnog izdavaštva. Zajedno sa Momčilom Đorgovićem osnovao je nedeljni tabloidni list "Nedeljni telegraf". Već 1996. godine, ova dvojica su osnovala i "Dnevni telegraf", prvi privatni dnevni list u Srbiji posle više od pola veka. Slavko Ćuruvija je bio direktor i glavni urednik lista, a nakon razlaza sa Đorgovićem postao je i njegov jedini vlasnik.Godine 1998. Ćuruvija je osnovao i dvonedeljni magazin "Evropljanin", u kome je okupio nekoliko istaknutih srpskih novinara, uključujući Aleksandra Tijanića i Ljiljanu Smajlović. Njegova izdanja postala su prepoznatljiva po otvorenoj i kritičkoj analizi tadašnje vlasti, uključujući i izveštavanje o sukobu na Kosovu.Prema navodima iz kasnijih svedočenja i istraživanja, uspeh oba lista delom se zasnivao i na Ćuruvijinom pristupu Miri Marković, supruzi predsednika Slobodana Miloševića. Priroda tog odnosa nikada nije bila u potpunosti razjašnjena, a različiti izvori – uključujući i njegovu suprugu Branku Prpu – iznose različita tumačenja o tome koliko je taj kontakt bio od koristi listovima, a koliko je predstavljao rizik za samog Ćuruviju.

Najveći uspesi

• Osnivanje "Dnevnog telegrafa" – prvog privatnog dnevnog lista u Srbiji posle više od 50 godina
• Osnivanje magazina "Evropljanin", okupljanje uglednih novinarskih imena
• Izgradnja profila urednika koji je otvoreno pisao o osetljivim političkim temama u vreme stroge državne kontrole medija
• Doprinos razvoju nezavisnog novinarstva u Srbiji tokom devedesetih godina

Poslednje godine njegovog života obeležio je otvoren sukob sa vlašću. U jesen 1998. godine, odnosi sa Mirom Marković su se pogoršali usled sve intenzivnijeg izveštavanja o zaoštravanju situacije na Kosovu. "Dnevni telegraf" je 14. oktobra 1998. godine zabranjen posebnom uredbom. Ubrzo je usvojen i novi Zakon o informisanju, na osnovu kojeg je Ćuruviji i njegovom preduzeću u oktobru 1998. izrečena novčana kazna od 2,4 miliona dinara. Novembra iste godine, crnogorsko preduzeće "DT", u čijim su okvirima listovi nastavili da izlaze nakon zaplene imovine DT-pres-a, kažnjeno je dodatnih 1,2 miliona dinara. U martu 1999. godine, Ćuruvija je zajedno sa još dvojicom novinara osuđen na pet meseci zatvora zbog navodnog uznemiravanja javnosti, a žalbeni postupak je bio u toku u trenutku njegove smrti.

Privatni život

Slavko Ćuruvija je u vreme svoje smrti bio u vanbračnoj zajednici sa istoričarkom Brankom Prpom, koja je bila prisutna u trenutku ubistva. Detalji iz privatnog života koji nisu javno potvrđeni iz pouzdanih izvora ovde nisu navedeni.

Tragična smrt

Slavko Ćuruvija je ubijen 11. aprila 1999. godine, na pravoslavni Uskrs te godine, ispred zgrade u kojoj je stanovao u centru Beograda, u Svetogorskoj ulici. Ubili su ga dvojica maskiranih napadača, koji su ga s leđa pogodili sa 17 metaka. Ubistvo se dogodilo tokom NATO bombardovanja Savezne Republike Jugoslavije, u periodu kada su i drugi mediji objavljivali tekstove u kojima je Ćuruvija označavan kao izdajnik.Istraga o ubistvu vodila se decenijama. Srpske vlasti su 2014. godine uhapsile više osumnjičenih, bivših pripadnika Resora državne bezbednosti. Posebno odeljenje Višeg suda u Beogradu je u prvostepenoj presudi 2021. godine osudilo četvoricu bivših pripadnika državne bezbednosti na ukupno 100 godina zatvora. Međutim, Apelacioni sud u Beogradu je u februaru 2024. godine ukinuo prvostepenu presudu i pravosnažno oslobodio svu četvoricu optuženih, uz obrazloženje da je prvostepeni sud prekoračio optužnicu. Fondacija "Slavko Ćuruvija" je tu odluku ocenila kao šokantnu, ističući da ni posle više od dve i po decenije niko nije pravosnažno osuđen za ovo ubistvo.

Zanimljivosti

• "Dnevni telegraf" je bio prvi privatni dnevni list u Srbiji posle više od pet decenija.
• Ubijen je na pravoslavni Uskrs 1999. godine, tokom NATO bombardovanja Savezne Republike Jugoslavije.
• Nekoliko dana pre ubistva, list "Politika ekspres" objavio je tekst u kome je Ćuruvija označen kao izdajnik, a uoči ubistva na televiziji je pročitan tekst pod naslovom "Ćuruvija dočekao bombe".
• Bio je jedan od retkih novinara koji je imao neposredan pristup Slobodanu Miloševiću tokom njegove posete Kosovu Polju 1987. godine, u trenutku koji se smatra prekretnicom u usponu Miloševića na vlast.

Nagrade i priznanja

Nema pouzdano potvrđenih podataka o zvaničnim nagradama i priznanjima koje je Slavko Ćuruvija primio tokom života. Njegov lik i delo su, međutim, posthumno ovekovečeni osnivanjem fondacije koja nosi njegovo ime, a koja se zalaže za slobodu medija i rasvetljavanje okolnosti njegovog ubistva.

Nasleđe i uticaj

Ubistvo Slavka Ćuruvije izazvalo je snažnu međunarodnu osudu i postalo je jedan od najpoznatijih simbola progona nezavisnih medija u Srbiji tokom devedesetih godina. Fondacija "Slavko Ćuruvija", osnovana u njegovu čast, danas se bavi zaštitom slobode medija i praćenjem stanja bezbednosti novinara u Srbiji, čuvajući na taj način uspomenu na njegov rad i borbu.

Biografija - najčešća pitanja

Ko je bio Slavko Ćuruvija?

Slavko Ćuruvija je bio srpski novinar, urednik i izdavač, osnivač listova "Dnevni telegraf" i "Evropljanin", ubijen 1999. godine u Beogradu.

Kada i gde je rođen Slavko Ćuruvija?

Rođen je 9. avgusta 1949. godine u Zagrebu.

Kada je i kako ubijen Slavko Ćuruvija?

Ubijen je 11. aprila 1999. godine, na pravoslavni Uskrs, ispred zgrade u kojoj je stanovao u centru Beograda. Ubice su ga s leđa pogodile sa 17 metaka.

Zašto je Slavko Ćuruvija ubijen?

Ubistvo se dovodi u vezu sa njegovim kritičkim pisanjem o vlasti Slobodana Miloševića, uključujući izveštavanje o sukobu na Kosovu, iako zvanični nalogodavci i motiv nikada nisu pravosnažno utvrđeni.

Koje je listove osnovao Slavko Ćuruvija?

Osnovao je "Nedeljni telegraf", "Dnevni telegraf" – prvi privatni dnevni list u Srbiji posle više od 50 godina – i magazin "Evropljanin".

Da li je iko osuđen za ubistvo Slavka Ćuruvije?

Četvorica bivših pripadnika državne bezbednosti prvostepeno su osuđeni 2021. godine, ali je Apelacioni sud u Beogradu 2024. godine ukinuo tu presudu i pravosnažno ih oslobodio.

Šta je bio "Dnevni telegraf"?

"Dnevni telegraf" je bio prvi privatno vlasništvo dnevni list u Srbiji posle više od pola veka, koji je Ćuruvija osnovao 1996. godine.

Ko je bila Branka Prpa?

Branka Prpa je istoričarka koja je bila u vanbračnoj zajednici sa Slavkom Ćuruvijom i koja je bila prisutna u trenutku njegovog ubistva.

Šta je Fondacija "Slavko Ćuruvija"?

To je organizacija osnovana u njegovu čast koja se bavi zaštitom slobode medija i bezbednosti novinara u Srbiji.

Zašto je ubistvo Slavka Ćuruvije važno za istoriju medija u Srbiji?

Ubistvo se smatra simbolom progona nezavisnih medija tokom vladavine Slobodana Miloševića i jednim od najpoznatijih nerasvetljenih zločina protiv novinara u Srbiji.

Zaključak

Slavko Ćuruvija ostaje upamćen kao novinar i izdavač koji je izgradio prve privatne medije u Srbiji posle decenija državnog monopola nad štampom. Njegov profesionalni put, od saradnika lista "Borba" do osnivača "Dnevnog telegrafa" i "Evropljanina", odražava širi proces borbe za slobodu medija u Srbiji devedesetih godina. Ubistvo Slavka Ćuruvije 1999. godine, do danas pravno nerazjašnjeno u pogledu odgovornosti, ostalo je upisano kao jedan od najtežih napada na slobodu štampe u novijoj srpskoj istoriji.