Ko je Velimir Bata Živojinović

Velimir Bata Živojinović bio je srpski i jugoslovenski glumac i političar, rođen 5. juna 1933, a preminuo 22. maja 2016. godine u Beogradu. Tokom karijere koja je trajala gotovo šest decenija, pojavio se u više od 300 filmova i televizijskih ostvarenja, čime je ostao rekorder po broju uloga u istoriji jugoslovenske kinematografije. Najveću slavu doneo mu je lik Valtera iz filma "Valter brani Sarajevo", zahvaljujući kojem je stekao izuzetnu popularnost i van granica bivše Jugoslavije, posebno u Kini. Pored glumačke, vodio je i aktivnu političku karijeru u redovima Socijalističke partije Srbije.

Rani život i detinjstvo

Velimir Bata Živojinović rođen je 5. juna 1933. godine. Zvanično mesto njegovog rođenja vodi se Jagodina, mada izvori u vezi sa ovim podatkom nisu potpuno usaglašeni: prema svedočenju njegovog sina Miljka Živojinovića, on je zapravo rođen u vozu, na pruzi između Jagodine i Mladenovca, dok mu je otac u to vreme radio kao sudski činovnik. Kršten je u selu Koraćica, podno planine Kosmaj, odakle potiče porodica njegovih roditelja, pa se ovo mesto često, iako pogrešno, navodi kao njegovo rodno mesto.Prve godine detinjstva proveo je upravo u Koraćici, gde je završio i prvi razred osnovne škole, u neposrednoj blizini rodne kuće. Uz njega su odrastale i njegove starije sestre, Nada i Ćale, koje su mu, prema porodičnim sećanjima, pružale podršku od najranijih dana. Nešto kasnije porodica se, zbog posla roditelja, preselila u Beograd, gde je Živojinović nastavio školovanje.I pored preseljenja u prestonicu, Bata Živojinović je celog života ostao emotivno vezan za Koraćicu, u kojoj je kasnije podigao porodičnu vikendicu i u koju se redovno vraćao sa suprugom i decom.

Obrazovanje

Svoju ljubav prema glumi otkrio je već sa 15 godina, radeći kao scenski radnik, a povremeno i kao statista, u Akademskom pozorištu „Branko Krsmanović” u Beogradu. Zahvaljujući upornosti i podršci rediteljke Soje Jovanović, dobio je priliku da se približi svetu pozorišta iako je tada bio potpuno nepoznata figura.Nakon toga je pohađao srednje glumačke škole u Nišu i Novom Sadu, čime je stekao prve formalne temelje glumačkog zanata. Potom je pokušao da se upiše na Akademiju za pozorišnu umetnost u Beogradu, što mu je pošlo za rukom tek iz trećeg pokušaja. Upornost koju je pokazao na putu do fakulteta kasnije će postati jedna od prepoznatljivih crta njegovog karaktera, kako u privatnom, tako i u profesionalnom životu.

Početak karijere

Nakon završetka akademije, Velimir Bata Živojinović je nekoliko godina igrao u Beogradskom dramskom pozorištu, gradeći pozorišno iskustvo pre nego što se u potpunosti posvetio filmu. Sam je više puta isticao da je pozorište voleo više od filma, iako će upravo film postati polje na kojem će ostvariti svoju najveću slavu.Filmski debi ostvario je 1955. godine u filmu Pesma sa Kumbare, u režiji Radoša Novakovića. Ubrzo potom sledi saradnja sa rediteljem Veljkom Bulajićem, u filmovima Vlak bez voznog reda (1959) i Rat (1960), gde je igrao u epizodnim ulogama koje su mu otvorile vrata ka ozbiljnijim filmskim angažmanima. Upravo zbog obima filmskog rada, s vremenom je napustio pozorišnu scenu i karijeru u potpunosti usmerio ka filmu.

Uspon do popularnosti

Šezdesete godine 20. veka donele su Živojinoviću prve velike uloge i prepoznatljivost na jugoslovenskoj filmskoj sceni. U filmu Kozara Veljka Bulajića (1962) ostvario je ulogu kozaračkog seljaka za koju je nagrađen na Filmskom festivalu u Puli, tada najvažnijoj jugoslovenskoj filmskoj smotri. Slične nagrade osvojio je i za uloge u filmovima Tri (1965) i Skupljači perja (1967), oba u režiji Aleksandra Petrovića.U ovom periodu Živojinović se pojavljuje i u ostvarenjima koja se ubrajaju u takozvani crni talas jugoslovenskog filma, poput Uzavrelog grada, dela koje se smatra jednim od prvih filmova ovog pravca. Prema oceni novinara Bogdana Tirnanića, upravo je ovaj film najavio pojavu crnog talasa u jugoslovenskoj kulturi, iako zvanično nikada nije proglašen njegovim delom. Paralelno sa tim, Živojinović je gradio i karijeru u partizanskim filmovima, žanru koji će ga učiniti pravom filmskom zvezdom širom Jugoslavije, ali i van njenih granica.Posebno plodnu saradnju ostvario je i sa rediteljem Stoletom Jankovićem, u filmovima poput Radopolja (1963), Narodnog poslanika (1964), Višnje na Tašmajdanu (1968) i Trena (1978), za koji je dobio nagradu u Moskvi i koji je sam opisao kao krunu svog dotadašnjeg rada.

Najveći uspesi

Vrhunac popularnosti Velimir Bata Živojinović dostigao je ulogama u partizanskim filmskim spektaklima snimanim tokom šezdesetih i sedamdesetih godina. Igrao je u ostvarenjima kao što su Kozara (1962), Bitka na Neretvi (1969), Sutjeska (1973), Vrhovi Zelengore (1976) i mnogim drugim, često deleći ulogu sa najvećim glumačkim imenima tadašnje Jugoslavije.Najveću, gotovo neponovljivu popularnost, doneo mu je film Valter brani Sarajevo (1972) reditelja Hajrudina Krvavca, u kojem je utelovio lik partizanskog komandanta Valtera. Film je stekao izuzetnu popularnost u Narodnoj Republici Kini, gde se, prema pisanju kineskih medija, decenijama neprekidno prikazivao i gde ga je, prema pojedinim procenama, pogledalo više milijardi gledalaca. Zahvaljujući ovoj ulozi, Živojinović je u Kini postao jedan od najprepoznatljivijih stranih glumaca uopšte, a kineski proizvođači su mu čak nudili i saradnju na promociji piva nazvanog po njegovom liku, ponudu koju je odbio.Tokom karijere pojavio se u više od 300 filmova i televizijskih serija, uključujući i sedamnaest vestern filmova snimljenih u Nemačkoj, koji su u domaćoj javnosti manje poznati. Time je, prema dostupnim podacima, ostao rekorder po broju filmskih uloga u istoriji jugoslovenske kinematografije.Na televiziji se proslavio i ulogom Bulidže u seriji Građani sela Luga, čime je pokazao i svoj komičarski talenat, značajno drugačiji od ozbiljnih ratnih junaka kojima je bio najpoznatiji. Poslednji film u kojem je učestvovao bio je Led iz 2011. godine.

Privatni život

Sa suprugom Julijanom Lulom Živojinović, Velimir Bata Živojinović venčao se 1960. godine. Suprugu je poznavao od njenog detinjstva, jer su bili prve komšije u beogradskom naselju Crveni krst, a njihova ljubav se, prema izjavama oboje, razvijala postepeno tokom godina.Iz ovog braka rođeno je dvoje dece – sin Miljko Živojinović (1961) i ćerka Jelena Živojinović (1964). Zbog čestih filmskih angažmana, a kasnije i angažmana u politici, veći deo brige o deci snosila je njegova supruga, na čemu joj je Živojinović javno i često izražavao zahvalnost. Par je imao i više unučadi, sa kojima su, prema sopstvenim rečima, negovali blizak porodični odnos.Živojinović se aktivno bavio i politikom. Bio je član Saveza komunista Jugoslavije, a od osnivanja Socijalističke partije Srbije 1990. godine postao je njen član i biran je za narodnog poslanika u više saziva Skupštine Srbije. Obavljao je i funkciju predsednika Saveta za kulturu stranke, kao i predsednika skupštinskog odbora za predstavke i žalbe, a jedan period, na predlog Slobodana Miloševića, bio je i potpredsednik SPS-a. Godine 2002. bio je kandidat ove stranke na predsedničkim izborima u Srbiji.Zdravlje mu se ozbiljno narušilo tokom poslednje decenije života. Preživeo je srčani udar 17. oktobra 2006. godine, a nekoliko godina kasnije lečio je gangrenu na Kubi, gde mu je kćerka Jelena tada radila u ambasadi Srbije. Gangrena mu se kasnije vratila usled povrede noge zadobijene tokom snimanja filma Led 2011. godine, a 2012. godine pretrpeo je i moždani udar, nakon čega se oporavljao u Banji Selters kod Mladenovca.Velimir Bata Živojinović preminuo je 22. maja 2016. godine u 22.45 časova, u bolnici „Sveti Sava” u Beogradu, u koju je primljen krajem aprila iste godine zbog naglog pogoršanja zdravstvenog stanja. Kao uzrok smrti navodi se skup više oboljenja, uključujući gangrenu, srčanu slabost, dijabetes, anemiju, bubrežnu insuficijenciju i zapušenje krvnih sudova. Sahranjen je 26. maja 2016. godine u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.

Zanimljivosti

• Reditelj Predrag Dinulović nadenuo mu je nadimak „Bata Životinja”, zbog upornosti i marljivosti u radu.
• Kineski proizvođač piva ponudio mu je da snimi reklamu za pivo nazvano „Valter”, po njegovom filmskom liku, ali je Živojinović ponudu odbio kako ne bi „upropastio” popularnost koju su Srbija i sam lik Valtera uživali u Kini.
• Preživeo je srčani udar 2006. godine, a nekoliko godina kasnije lečio je gangrenu na Kubi.
• Poslednji film u kojem je učestvovao bio je Led iz 2011. godine.
• Ulica na beogradskoj opštini Vračar nazvana je po njemu 2019. godine, tri godine nakon njegove smrti.
• Poštanska služba Srbije izdala je krajem 2023. godine poštansku marku sa njegovim likom.
• Sam je isticao da je pozorište voleo više od filma, iako je upravo film postao polje njegove najveće slave.

Nagrade i priznanja

Tokom karijere, Velimir Bata Živojinović osvojio je brojne nagrade, među kojima se izdvajaju:

• Više Zlatnih arena na Filmskom festivalu u Puli, uključujući i nagradu za životno delo 1997. godine.
• Nagradu „Slavica” za životno delo na Filmskom festivalu u Nišu 1993. godine, kao njen poslednji dobitnik pre nego što je nagrada preimenovana.
• Nagradu za najbolju mušku ulogu na Međunarodnom televizijskom festivalu „Zlatna škrinja” u Plovdivu (Bugarska), 1989. godine.
• „Zlatnu značku” Kulturno-prosvetne zajednice Srbije, 1994. godine.
• Nagradu „Kristalno zvono” na festivalu u Kijevu (Ukrajina), 1999. godine.
• Nagradu „Zlatni vitez” na festivalu u Kaluzi (Rusija), 2000. godine.
• Nagradu „Zlatna antena” za celokupan doprinos televizijskoj produkciji, 2013. godine.
• Nagradu za životno delo „Kristalna prizma” Akademije filmske umetnosti i nauke Srbije, 2013. godine.
• Državno odlikovanje koje mu je 15. februara 2015. godine dodelio predsednik Republike Srbije Tomislav Nikolić.

Nasleđe i uticaj

Velimir Bata Živojinović se smatra jednim od najznačajnijih i najplodnijih glumaca u istoriji jugoslovenske i srpske kinematografije. Njegov opus od preko 300 filmskih i televizijskih ostvarenja, kao i uloga Valtera koja je obeležila generacije gledalaca širom sveta, ostavili su dubok trag u kulturnom pamćenju regiona.U znak sećanja na njegov doprinos, Jugoslovenska kinoteka je 28. februara 2023. godine otvorila njegov legat, a njegovim imenom je 2019. godine nazvana i ulica na beogradskoj opštini Vračar. Godine 2017. objavljena je i knjiga posvećena njegovom životu i karijeri, pod naslovom Velimir Bata Živojinović: Valter pre Valtera.Njegov lik i danas ostaje sinonim za partizanski film i jednu čitavu epohu jugoslovenske kinematografije, dok njegova popularnost u Kini svedoči o tome da je njegov uticaj daleko nadmašio granice regiona u kojem je stvarao.

Biografija - najčešća pitanja

Kada je rođen Velimir Bata Živojinović?

Rođen je 5. juna 1933. godine, a kao zvanično mesto rođenja vodi se Jagodina.

Kada i gde je umro Velimir Bata Živojinović?

Preminuo je 22. maja 2016. godine u Beogradu, u 83. godini života, nakon dužeg lečenja od više zdravstvenih tegoba.

Od čega je umro Bata Živojinović?

Uzrok smrti bio je skup više oboljenja, uključujući gangrenu, srčanu slabost, dijabetes, anemiju i bubrežnu insuficijenciju.

Gde je sahranjen Bata Živojinović?

Sahranjen je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.

Po čemu je najpoznatiji Velimir Bata Živojinović?

Najpoznatiji je po ulozi Valtera u filmu Valter brani Sarajevo, kao i po brojnim ulogama u partizanskim filmovima snimanim šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka.

Koliko je filmova snimio Bata Živojinović?

Prema dostupnim podacima, glumio je u više od 300 filmova i televizijskih serija, što ga svrstava među najplodnije glumce u istoriji jugoslovenske kinematografije.

Da li je Bata Živojinović bio i političar?

Da, bio je aktivan u Socijalističkoj partiji Srbije, poslanik u više saziva Skupštine Srbije, a 2002. godine bio je i kandidat ove stranke na predsedničkim izborima.

Ko je bila supruga Bate Živojinovića?

Supruga mu je bila Julijana Lula Živojinović, sa kojom se venčao 1960. godine i sa kojom je imao dvoje dece, sina Miljka i ćerku Jelenu.

Zašto je Bata Živojinović toliko popularan u Kini?

Zahvaljujući ulozi u filmu Valter brani Sarajevo, koji se u Kini decenijama prikazivao i koji je, prema pisanju kineskih medija, pogledao izuzetno veliki broj gledalaca.

Da li je Bata Živojinović imao dece?

Imao je dvoje dece, sina Miljka Živojinovića i ćerku Jelenu Živojinović, kao i više unučadi.

Zaključak

Velimir Bata Živojinović ostaje upamćen kao jedan od najznačajnijih glumaca prostora bivše Jugoslavije, čiji je opus obeležio nekoliko generacija gledalaca. Od skromnih početaka u Akademskom pozorištu, preko uloga u partizanskim filmskim spektaklima, do svetske slave koju mu je donela uloga Valtera, njegov životni put predstavlja jedinstvenu priču o upornosti i posvećenosti glumačkom pozivu. Uz bogatu filmsku karijeru, ostavio je trag i u političkom životu Srbije, a njegovo nasleđe i danas žive kroz filmove, priznanja i sećanja publike širom sveta.