Ko je Đorđe Balašević

Đorđe Balašević bio je srpski i jugoslovenski pevač, kantautor, tekstopisac, pesnik, pisac, glumac i reditelj, jedna od najznačajnijih i najvoljenijih figura popularne muzike na prostoru nekadašnje Jugoslavije. Rođen je 11. maja 1953. godine u Novom Sadu, gradu koji je do kraja ostao njegova stalna inspiracija i dom. Tokom karijere duge više od četiri decenije, Đorđe Balašević je stvorio prepoznatljiv autorski svet, u kome se topla ironija, panonska melanholija i osećaj za malog čoveka spajaju u pesme koje je publika doživljavala kao deo sopstvenog života. Preminuo je 19. februara 2021. godine u rodnom gradu, ostavivši za sobom opus koji i danas pripada zajedničkom pamćenju regiona.

Rani život i detinjstvo

Đorđe Balašević rođen je u porodici Jovana Balaševića i Veronike Dolenc, koja je bila hrvatsko-mađarskog porekla. Imao je stariju sestru Jasnu. Odrastao je u novosadskoj ulici Jovana Cvijića, u kući u kojoj je, prema navodima više izvora, kasnije živeo i sa sopstvenom porodicom. Roditelji, iako ponosni na sina, dugo nisu odobravali njegovo opredeljenje za muziku i smatrali su da bi trebalo da se posveti nauci — nikada, prema pisanju više biografskih izvora, nisu prisustvovali nijednom njegovom koncertu, iako im je uvek ostavljao po dva prazna mesta u publici.Prezime Balašević, prema porodičnom predanju koje je sam pevač prepričavao, nastalo je tako što je njegov deda, po kome je Đorđe dobio ime, prezimenu Balaš dodao nastavak "-ić" kako bi izbegao mađarizaciju porodičnog imena. Balašević je kao dete važio za izuzetno miran i uspešan učenik u osnovnoj školi, dok je u srednjoj sve više vremena posvećivao pisanju stihova, umesto prirodnim naukama koje mu nisu ležale.Prvu pesmu, humoristični zapis pod nazivom "Otkud muva", napisao je, prema više izvora koji se u ovom detalju slažu, kao sedamnaestogodišnjak dok je bolestan ležao u sobi i posmatrao muvu koja mu je smetala. Taj gotovo usputni trenutak označio je početak njegovog interesovanja za pisanje pesama.

Obrazovanje

Gimnaziju u Novom Sadu Đorđe Balašević nije završio na redovan način — školovanje je napustio u trećem razredu, a maturski ispit je kasnije polagao vanredno. Kako matematika nije bila deo prijemnog ispita, upisao je studije geografije na Prirodno-matematičkom fakultetu u Novom Sadu. Studije nikada nije završio, jer ga je muzička karijera, koja je krenula uzlaznom putanjom već krajem sedamdesetih godina, u potpunosti odvela od akademskog puta.

Početak karijere

Profesionalni muzički put Balašević je započeo 1977. godine, kada se pridružio novosadskoj grupi Žetva, sa kojom je snimio pesmu "U razdeljak te ljubim" za Radio Televiziju Ljubljana — singl koji je, prema pojedinim izvorima, prodat u više od 180.000 primeraka i otvorio mu vrata javnosti. Već naredne godine napustio je grupu i sa saradnicima osnovao sastav Rani mraz, sa kojim je debitovao na Opatijskom festivalu pesmom "Moja prva ljubav" (1978).Iste godine, Rani mraz je snimio pesmu "Računajte na nas", koja je u trenutku objavljivanja izazvala kontroverzu zbog stihova koji su se doticali odnosa generacija i tadašnjeg društvenog trenutka, da bi vremenom postala nezvanična himna generacije. Sa Rani mrazom, u čijem su sastavu bili i Verica Todorović i Biljana Krstić, Balašević je objavio albume "Mojoj mami umesto maturske slike u izlogu" (1979) i "Odlazi cirkus" (1980), sa hitovima poput "Priča o Vasi Ladačkom" i "Menuet". Godine 1980. odslužio je i vojni rok u Zagrebu i Požarevcu, gde je, uz vojnu službu, radio na humorističkoj seriji "Vojnici".

Uspon do popularnosti

Solo karijeru Balašević je zvanično započeo 1982. godine albumom "Pub", sa hitovima "Boža zvani Pub" i "Pesma o jednom petlu". U narednim godinama sledili su albumi "003" (1985), sa naslovnicom koja je aludirala na tadašnju političku i ekonomsku krizu, i "Bezdan" (1986), koji donosi neke od njegovih najizvođenijih balada — "Ne volim januar", "Bezdan" i "Ne lomite mi bagrenje". Uz stalne saradnike, pre svih klavijaturistu i aranžera Aleksandra Dujina i producenta Đorđa Petrovića, formirao je prepoznatljiv zvuk koji je kombinovao šansonu, rok i elemente narodne melodike Vojvodine.Godine 1988. izlazi album "Panta Rei", na kome se nalazi pesma "Requiem", posvećena preminulom Josipu Brozu Titu, dok je pesma "Soliter" satirično opisivala tadašnje jugoslovensko društvo. Godinu dana kasnije, album "Tri posleratna druga" (1989), posvećen romanu "Tri druga" Ericha Marije Remarquea, doneo je pesme "Kad odem" i "Ćaletova pesma", koje su ostale među najizvođenijim na njegovim koncertima. U ovom periodu Balašević uspostavlja stalnu koncertnu i studijsku ekipu, uključujući gitaristu Elvisa Stanića i bubnjara Tončija Grabušića.

Najveći uspesi

Tokom devedesetih godina, uprkos ratovima i raspadu Jugoslavije, Balašević je nastavio da izdaje albume i održava koncerte, često i u gradovima regiona koji su bili pogođeni sukobima. Album "Marim ja..." (1991) i akustični album "Naposletku..." (1996) potvrdili su njegovu doslednost autorskom izrazu, dok je album "Devedesete" (2000), sniman u periodu velikih društvenih previranja u Srbiji, bio njegovo najizrazitije politički angažovano ostvarenje, zbog čega je delimično i samostalno izdat.Balašević je 1997. novogodišnjeg dočeka u Beogradu, na trgu ispred pola miliona ljudi, izgovorio čuvenu rečenicu da se "Beograd vraća na mape sveta", što je ostalo zapamćeno kao jedan od simboličnih trenutaka devedesetih. Album "Dnevnik starog momka" (2001), čiji naslovi pesama u akrostihu formiraju poruku posvećenu supruzi Oliveri, i album "Rani mraz" (2004), poslednji studijski album, zaokružili su bogatu diskografiju od dvanaest studijskih, nekoliko live i više kompilacijskih izdanja.Godine 2010. Balašević je debitovao i kao filmski reditelj i scenarista, dugometražnim igranim filmom "Kao rani mraz", nastalim prema njegovom istoimenom romanu-scenariju, inspirisanom pesmom "Priča o Vasi Ladačkom". U filmu su igrali Rade Šerbedžija, Nikola Đuričko, Mustafa Nadarević i Mira Banjac, dok je u projektu, na različitim pozicijama, učestvovala i cela njegova porodica — supruga Olivera kao producentkinja i glumica, ćerka Jelena kao asistentkinja reditelja, a ćerka Jovana i sin Aleksa kao glumci.

Humanitarni rad i ambasador dobre volje

Osim muzičke i književne karijere, Balašević je bio poznat i po humanitarnom angažmanu tokom ratova devedesetih. Njegovi koncerti u Sarajevu, održani ubrzo nakon završetka rata u Bosni i Hercegovini, predstavljali su jedan od prvih velikih javnih događaja u gradu posle sukoba, a prihod od oko 150.000 nemačkih maraka donirao je za pomoć deci žrtvama rata. Zbog ovog angažmana, visoka komesarka UN za izbeglice Sadako Ogata imenovala ga je 1998. godine za ambasadora dobre volje UNHCR-a za prostor bivše Jugoslavije — titulu koju je, prema navodima UNHCR-a, kao jedini predstavnik ovog regiona nosio do kraja života.

Privatni život

Đorđe Balašević bio je oženjen Oliverom Balašević, rođenom Savić, sa kojom je imao troje dece — ćerke Jovanu i Jelenu i sina Aleksu. Porodica je živela u Novom Sadu, u kući u kojoj je Balašević i odrastao. Suprugu je opevao u više pesama, a album "Dnevnik starog momka" u celini je posvetio njoj.U novembru 2019. godine Balašević je doživeo srčani infarkt, zbog čega su mu ugrađeni stentovi, a zdravstveni problemi naveli su ga da odloži deo najavljenih koncerata.

Bolest i smrt

Početkom 2021. godine Balašević se zarazio virusom korona. Prema pisanju više medija, oko deset dana se lečio kod kuće od upale pluća izazvane kovidom 19, da bi zbog pogoršanja stanja bio primljen na Infektivnu kliniku Kliničkog centra Vojvodine u Novom Sadu. Uprkos naporima lekara, srce mu je stalo, a preminuo je 19. februara 2021. godine, tri meseca pre svog 68. rođendana.Sahranjen je 21. februara 2021. u krugu najuže porodice, na groblju "Lisje" u Novom Sadu, u skladu sa njegovom izraženom željom da sahrana ne bude državna niti pompezna. Grad Novi Sad proglasio je 21. februar Danom žalosti, a vest o njegovoj smrti izazvala je veliki talas žalosti širom čitavog regiona bivše Jugoslavije, uz brojne komemorativne skupove u Beogradu, Zagrebu, Sarajevu, Ljubljani i Skoplju. Na spomeniku na njegovom grobu ispisan je stih iz pesme "Portret života mog": "Bez crne bela ne bi vredela".

Zanimljivosti

• Prvu pesmu napisao je kao sedamnaestogodišnjak, inspirisan muvom koja mu je smetala dok je ležao bolestan.
• Kao vojnik u Zagrebu i Požarevcu 1980. godine, učestvovao je u snimanju humorističke serije "Vojnici".
• Naslovi pesama na albumu "Dnevnik starog momka" u akrostihu formiraju poruku "Olja je najbolja", posvećenu supruzi.
• Debitantski film "Kao rani mraz" (2010) bio je porodični projekat u kome su učestvovali supruga i sve troje dece.

Nagrade i priznanja

Tokom karijere Balašević je dobio brojna festivalska i društvena priznanja u zemlji i regionu za muzičko i književno stvaralaštvo. Najznačajnije priznanje van muzičke sfere predstavlja titula ambasadora dobre volje UNHCR-a, dodeljena 1998. godine za humanitarni doprinos tokom ratova na prostoru bivše Jugoslavije.

Nasleđe i uticaj

Đorđe Balašević ostaje jedan od najuticajnijih autora popularne muzike sa prostora bivše Jugoslavije. Njegove pesme, prepoznatljive po pripovedačkom stilu i osećaju za detalj iz svakodnevnog života malog čoveka, i danas se izvode na koncertima drugih muzičara i pevaju na okupljanjima nekoliko generacija. Njegov opus, koji obuhvata više od dvadeset muzičkih izdanja, nekoliko romana i jedan autorski film, i dalje predstavlja jednu od referentnih tačaka jugoslovenske i srpske popularne kulture.

Biografija - najčešća pitanja

Kada je rođen Đorđe Balašević?

Đorđe Balašević rođen je 11. maja 1953. godine u Novom Sadu.

Kada je i kako umro Đorđe Balašević?

Balašević je preminuo 19. februara 2021. godine u Novom Sadu, od komplikacija izazvanih virusom korona.

Koliko je godina imao Đorđe Balašević kada je preminuo?

U trenutku smrti imao je 67 godina, a preminuo je tri meseca pre svog 68. rođendana.

Gde je sahranjen Đorđe Balašević?

Sahranjen je na groblju "Lisje" u Novom Sadu, u krugu najuže porodice.

Sa kojom grupom je Đorđe Balašević započeo karijeru?

Karijeru je počeo u grupi Žetva 1977. godine, da bi već naredne godine osnovao sastav Rani mraz.

Koje su najpoznatije pesme Đorđa Balaševića?

Među najpoznatijim pesmama su "Računajte na nas", "Priča o Vasi Ladačkom", "Ne volim januar", "Devojka sa čardaš nogama" i "Kad odem".

Da li je Đorđe Balašević imao porodicu?

Bio je oženjen Oliverom Balašević, sa kojom je imao troje dece — Jovanu, Jelenu i Aleksu.

Da li je Đorđe Balašević snimao filmove?

Godine 2010. režirao je svoj prvi i jedini igrani film "Kao rani mraz", prema sopstvenom romanu-scenariju.

Zašto je Đorđe Balašević bio ambasador dobre volje UN-a?

Titulu je dobio 1998. godine za humanitarni angažman tokom ratova na prostoru bivše Jugoslavije, uključujući koncerte čiji je prihod donirao deci žrtvama rata.

Da li je Đorđe Balašević završio fakultet?

Nije — upisao je studije geografije u Novom Sadu, ali ih nije završio jer se posvetio muzičkoj karijeri.

Zaključak

Đorđe Balašević ostaje jedan od najznačajnijih kantautora sa prostora bivše Jugoslavije — umetnik čiji je opus, izgrađen tokom više od četiri decenije, obuhvatio muziku, prozu i film. Od prvih koraka u grupama Žetva i Rani mraz, preko bogate solo karijere i uloge UNHCR ambasadora dobre volje, do preranog odlaska 2021. godine, njegov životni i umetnički put ostao je duboko upisan u kolektivno pamćenje regiona.