Ko je Mira Banjac

Mira Banjac (rođena Mirjana Banjac) srpska je pozorišna, filmska i televizijska glumica, rođena 4. novembra 1929. godine u Erdeviku. Pripada prvoj generaciji glumaca koja je završila Državnu glumačku školu u Novom Sadu 1950. godine. Od tada do danas nizala je uloge na sceni, filmu i televiziji, a karijera joj traje više od sedam decenija.

Likove žena iz naroda, svoja najuspelija ostvarenja, igrala je s toplinom i humorom, uz neizostavnu dozu dostojanstva. Pamti se po ulogama u filmovima Gorana Paskaljevića, Emira Kusturice i Gorana Markovića, kao i po glavnoj ulozi u seriji „Marija“ Stipe Delića. Zbog broja uloga i godina provedenih na sceni često se opisuje kao jedna od najvećih zvezda jugoslovenskog i srpskog glumišta.

Prema različitim izvorima, odigrala je od dvesta do trista uloga i dobila oko trideset nagrada, među kojima su Sterijina nagrada, Zlatna arena i Dobričin prsten. O njenom životu i radu napisano je nekoliko knjiga, a nekoliko godina važila je i za najstariju srpsku glumicu.

Rani život i detinjstvo

Mira Banjac rođena je u Erdeviku, u Sremu, kao Mirjana Banjac. Majka joj se zvala Olga. Prema priči koja se prenosi u njenim monografijama, rodila se rano ujutro, uz zvuke pleh-muzike vatrogasnog orkestra koji se igrom slučaja našao ispod prozora njene majke.

Detinjstvo je, po sopstvenom kazivanju, bilo teško. U autorizovanoj biografiji „Ne daj se“, koju je napisala Tatjana Nježić, glumica je otkrila da je njena upornost kao devojčice bila oblik odbrane i inata, odnosno način da kaže da se ne predaje uprkos svemu. Nerado se vraćala tim godinama, ali ih nikada nije skrivala.

Rat i prvi nastupi

Tokom Drugog svetskog rata, kao petnaestogodišnjakinja, Mira je godinu dana provela u kulturnoj sekciji Prve proleterske brigade. Žiri Nušićevih pozorišnih dana kasnije je zapisao da je „glumačku biografiju“ počela u kulturnoj ekipi, s kojom je pešice prešla put od rodnog Erdevika do oslobođenog Trsta i nazad. Izvori se razlikuju u tome da li je reč o brigadi ili diviziji.

Prvi put je na scenu stala 1945. godine u Hrvatskom narodnom kazalištu u Zagrebu, gde je na priredbi recitovala pesmu o Zagrebu. Jedan izvor navodi da je debitovala još 1941. godine, ali većina izvora podržava raniju priču o ratnim godinama i 1945. kao početku scenskog puta.

U jednoj poseti rodnom selu, već kao poznata glumica, dobila je od bivše učiteljice teglu kompota od višanja. Taj poklon je kasnije opisala kao jedan od najdragocenijih u životu.

Obrazovanje

Mira Banjac školovala se na Državnoj glumačkoj školi u Novom Sadu. Bila je u prvoj generaciji glumaca koja je tu školu završila 1950. godine, u klasi Jurija Rakitina. Neki izvori navode i da je diplomirala na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu, ali većina pouzdanih izvora potvrđuje novosadsku školu.

Na prijemnom ispitu, kako je sama prepričala, u jednom trenutku je delovalo da nema šanse da prođe. Tada je jedan od članova komisije predložio da joj se da improvizacija, ne bi li iz nje „nešto iščupao“. Ispostavilo se da je tu pokazala talenat koji je ubrzo potvrdila i na sceni.

Početak karijere

Nakon diplomiranja, Mira Banjac je profesionalnu karijeru započela u pozorištima van velikih centara. Prvih petnaestak godina bila je isključivo pozorišna glumica, a uloge iz tog perioda pokazuju koliko je rano ovladala zanatom.

Sremska Mitrovica i Banja Luka

Prvi profesionalni angažman imala je u pozorištu u Sremskoj Mitrovici. Već u prvim godinama igrala je ulogu osamdesetogodišnje Ulite u Ostrovskom komadu „Šuma“, iako je tada imala oko devetnaest godina. Izvori se razlikuju oko starosti lika, pa se pominju osamdeset i devedeset godina, ali se svi slažu da je reč o izrazito starijoj ženi.

Zatim je nastupala u Narodnom pozorištu u Banjaluci, gde je igrala gluvonemu Džoni Belindu. Takve uloge, daleko od njenog tadašnjeg uzrasta, pokazale su da se već u mladosti specijalizovala za karakterne likove.

Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu

Najviše godina u prvoj polovini karijere provela je u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu. Tu je odigrala veliki deo repertoara, a njen rad na toj sceni obeležio je jedan od najvažnijih perioda njenog razvoja. Novosadska publika i kritika zapamtile su je kao glumicu koja običnoj ženi udahnjuje život.

Nagrade koje je dobila u tom periodu, uključujući Oktobarsku nagradu Novog Sada, potvrdile su njen status. Zbog ovih uloga se govori o „novosadskoj divi“, titula koja ju je pratila i nakon odlaska u prestonicu.

Uspon do popularnosti

Sredinom šezdesetih godina prošlog veka Mira Banjac se, iako još uvek aktivna u pozorištu, okrenula filmu i televiziji. Taj prelazak doneo joj je veliku popularnost širom bivše Jugoslavije i otvorio put ka najznačajnijim ulogama.

Prelazak u Beograd i Atelje 212

Godine 1970. prešla je u Beograd i postala članica Ateljea 212. Provela je u prestonici oko dve decenije, a nakon dvadeset i dve godine vratila se u Novi Sad. U Ateljeu 212 igrala je rame uz rame sa velikanima domaćeg glumišta, među kojima su bili Zoran Radmilović, Jelisaveta Seka Sablić i Ružica Sokić.

Jedna od najpoznatijih predstava u kojoj je igrala bila je „Radovan Treći“, kultno ostvarenje o kojem je brujala cela bivša Jugoslavija. U njoj je Mira Banjac tumačila Katicu, ćerku lika koga je igrao Zoran Radmilović, koja radi kao vozač hladnjače. Publika je satima stajala ispred Ateljea 212 da bi došla do karata.

Televizija i serija „Marija“

Prvu televizijsku ulogu dobila je 1964. godine u filmu „Boj na Kosovu“. Tokom sedamdesetih postala je prepoznatljivo lice malih ekrana, igrajući u televizijskim dramama i serijama. Među njima su izdvojene glavna uloga u seriji „Marija“ reditelja Stipe Delića, kao i nekoliko glavnih uloga u dramama Milenka Vučetića.

Za ulogu u seriji „Marija“ dobila je Nagradu grada Zagreba. Ova uloga, kako je sama kasnije govorila, bila je prekretnica i velika glumačka prilika, zbog koje se čak i ošišala do glave.

Filmske uloge sedamdesetih i osamdesetih

Sedamdesete i osamdesete bile su decenije njene najveće zauzetosti. Pojavljivala se u nizu filmova, a njeni likovi, često majke, bake i seljanke, postali su deo kolektivnog pamćenja. Posebno su je cenili reditelji koji su tragali za uverljivim likovima običnih ljudi, poput Gorana Paskaljevića.

Godine 1981. osvojila je Zlatnu arenu na festivalu u Puli za ulogu u filmu „Široko je lišće“. U istoj godini igrala je i u filmu „Sjećaš li se Doli Bel“, u kojem je tumačila majku, a režirao ga je Emir Kusturica. Kao i u drugim ostvarenjima, njene uloge tih godina činile su temelj jugoslovenskog filma.

Najveći uspesi

Teško je izdvojiti jednu ulogu u karijeri koja traje sedam decenija, ali postoji nekoliko ostvarenja koja se redovno pominju kao njeni vrhunci. Sve su spojile ono što je kritika opisala kao njen zaštitni znak: prirodnost, humor i izuzetnu emotivnu istinitost.

Filmske uloge

• „Čuvar plaže u zimskom periodu“ (1976) – igrala je Milenju Pašanović, majku jednog od glavnih likova, u filmu Gorana Paskaljevića.
• „Ne naginji se van“ (1977) – igrala je Milevu.
• „Majstori, majstori“ (1980) – igrala je Ljiljanu u ostvarenju Gorana Markovića.
• „Široko je lišće“ (1981) – uloga Jovanke za koju je dobila Zlatnu arenu.
• „Sjećaš li se Doli Bel“ (1981) – igrala je majku u filmu Emira Kusturice.
• „Balkanski špijun“ (1984) – igrala je Danicu Čvorović, a film je među najpoznatijim jugoslovenskim komedijama.
• „Varljivo leto ’68“ (1984) – igrala je Petrovu majku u filmu Gorana Paskaljevića.
• „Lepa sela lepo gore“ (1996) i „Nož“ (1999) – uloge iz devedesetih godina.

Autorka je i scenarija za kratkometražni film „Laku noć Šnjuka“, koji je nastao 1967. godine u saradnji sa Živojinom Žilnikom.

Televizijske uloge i kasne godine karijere

Na televiziji je ostvarila niz uloga u serijama i dramama. Gledaoci je pamte iz ostvarenja kao što su „Seljaci“, „Lisice“, „Stižu dolari“, „Mješoviti brak“, „Bela lađa“, „Vratiće se rode“, „Šesto čulo“ i „Koncentriši se, baba“. U filmu „Ona voli Zvezdu“ igrala je Baba Maru, a u seriji „Seljaci“ Draginju.

I u poznim godinama nastavila je da radi. Igrala je u filmu „72 dana“ (2010), u ostvarenju „Kad svane dan“ (2012) Gorana Paskaljevića, u „Mamarošu“ (2013), u „Takva su pravila“ (2014), u filmu „Zvizdan“ (2015) Dalibora Matanića i u „Rekvijemu za gospođu J.“ (2017) Bojana Vuletića. Za ulogu u „Mamarošu“ nagrađena je i u Brazilu 2014. godine.

Privatni život

Porodica

Nakon završetka školovanja, Mira Banjac je u Sremskoj Mitrovici upoznala Andreja Jovanovića. Izvori se razlikuju u pogledu njegovog zanimanja: jedni ga pominju kao inženjera šumarstva, drugi kao arhitektu. Godine 1951. dobili su sina Branislava, godinu dana nakon što je diplomirala.

Brak nije potrajao, ali su, kako se navodi, ostali posvećeni roditelji. Mira Banjac se nikada više nije udavala. O sinu je govorila kao o svojoj najvećoj ljubavi. Branislav, poznat kao Brana, bio je u mladosti državni prvak u dizanju tegova, a radni vek je proveo kao televizijski snimatelj. Živeli su zajedno u Novom Sadu.

Gubitak sina

Branislav Jovanović preminuo je 6. februara 2025. godine u bolnici u Sremskoj Kamenici, u 74. godini, nakon kraće bolesti. Prema pisanju medija, uzrok su bile komplikacije posle upale pluća. Izvori se razlikuju u pogledu njegove starosti, pa neki navode 75. godinu, ali većina pominje 74.

Glumica se tada kratko oglasila rečima da više ne zna za sebe. Njen rođendan u novembru 2025. obeležen je u senci te tragedije, a tom prilikom je navela i da joj je uloga koju je tada radila poslednja. Građani su se okupili ispred njene zgrade da joj priređe iznenađenje povodom 96. rođendana.

Zanimljivosti

• Rodila se uz zvuke pleh-muzike vatrogasnog orkestra koji se našao ispod prozora njene majke.
• Sa devetnaest godina igrala je u pozorištu ulogu žene od osamdeset ili devedeset godina.
• U Banjaluci je igrala gluvonemu Džoni Belindu, a u Sremskoj Mitrovici Ulitu u „Šumi“ Ostrovskog.
• Radila je kao scenaristkinja kratkometražnog filma „Laku noć Šnjuka“ iz 1967. godine.
• Od ranog detinjstva do danas, kako sama kaže, „glumi običnu ženu jer je i sama takva“.
• Nova bioskopska sala Abazije na Paliću nosi njeno ime.
• Pozorišni muzej Vojvodine i autor Zoran Maksimović priredili su izložbu fotografija „Lica Mire Banjac“, predstavljenu u Centru za kulturu Sopot pred početak Filmskog festivala Sopot.
• Izložba „Lica Mire Banjac“ održana je i u Ateljeu 212 u maju 2012. godine, u okviru festivala „Mucijevi dani“.
• Smatra se jednom od najstarijih aktivnih srpskih glumica, a mediji su je pominjali i kao najstariju srpsku glumicu.

Nagrade i priznanja

Mira Banjac dobitnica je najvećih nagrada u srpskom pozorištu i filmu. Prema različitim izvorima, tokom karijere dobila je oko trideset nagrada i priznanja. Među najznačajnijim su:

• Dobričin prsten – najveće glumačko priznanje u Srbiji za životno delo (prema IMDb-u, februar 2001).
• Sterijina nagrada – dve nagrade (jedan izvor pominje tri, pa se izvori razlikuju).
• Zlatna arena u Puli – tri nagrade prema jednom izvoru, uključujući nagradu za ulogu u filmu „Široko je lišće“ (1981).
• Statueta „Joakim Vujić“ – 1986. godine, od Knjaževsko-srpskog teatra u Kragujevcu.
• Oktobarska nagrada Novog Sada i Oktobarska nagrada Beograda.
• Sedmojulska nagrada.
• Nagrada grada Zagreba – za ulogu u seriji „Marija“.
• Zlatni lovorov venac za životno delo – Sarajevo, 1991. godine.
• Nagrada „Pavle Vuisić“ za životno delo u filmu (prema IMDb-u, avgust 2008).
• Nagrada „Žanka Stokić“ – jedno od najvažnijih glumačkih priznanja u Srbiji.
• Nagrada za životno delo na Nušićevim pozorišnim danima u Smederevu (uručena 16. aprila 2016).
• Nagrada za ulogu u filmu „Mamaroš“ u Brazilu (2014).
• Zlatna medalja za zasluge Republike Srbije.
• Nagrada „Aleksandar Lifka“.
• Priznanje za doprinos nacionalnoj kinematografiji na Novi Sad film festivalu.

U obrazloženju nagrade za životno delo u Smederevu navedeno je da je Mira Banjac „postala deo opšteg mišljenja i osećanja“. To je ocena koja dobro opisuje njen odnos s publikom.

Nasleđe i uticaj

Mira Banjac je u istoriju balkanskog glumišta ušla kao majstor karakternih uloga. Tumačila je seljanke, majke, bake, muslimanke i vojvođanske starice, a svaki od tih likova delovao je kao komšinica koju svakodnevno sretnemo na stepeništu. Ta autentičnost je razlog zbog kog je publika voli i kritika poštuje.

Sama je isticala da je pozorište bilo ono što ju je stvorilo, dok su film i televizija dopunili njenu karijeru. Poredila je i pozorište i film, napomenuvši da predstava traje samo dok se igra, a film ostaje za sva vremena. Vrednost svoje karijere uvek je vezivala za ljude oko sebe i likove koje je igrala.

Njenom životu i radu posvećeno je nekoliko knjiga, među kojima su „Mirjana Mira Banjac – Jedna jedina“ i autorizovana biografija „Ne daj se“ Tatjane Nježić. Nova sala bioskopa na Paliću nosi njeno ime, a mlađe generacije glumaca, poput Branislava Trifunovića, govorile su o njoj s velikim poštovanjem.

Biografija – najčešća pitanja

Ko je Mira Banjac?

Mira Banjac je srpska pozorišna, filmska i televizijska glumica, rođena 1929. godine u Erdeviku. Karijera joj traje više od sedam decenija, a poznata je po ulogama žena iz naroda.

Kada i gde je rođena Mira Banjac?

Mira Banjac rođena je 4. novembra 1929. godine u Erdeviku, u Sremu, koji je tada bio deo Kraljevine Jugoslavije. Pravo ime joj je Mirjana Banjac.

Koliko godina ima Mira Banjac?

Mira Banjac rođena je 1929. godine, pa je u oktobru 2026. imala 96 godina. Svoj 97. rođendan slaviće 4. novembra 2026.

Da li je Mira Banjac živa?

Prema dostupnim izvorima u trenutku pisanja ovog teksta (oktobar 2026), Mira Banjac je živa. Njen sin Branislav preminuo je u februaru 2025. godine.

Gde je Mira Banjac završila školu?

Završila je Državnu glumačku školu u Novom Sadu 1950. godine, u klasi Jurija Rakitina, u prvoj generaciji diplomaca te škole.

U kojim pozorištima je igrala Mira Banjac?

Igrala je u pozorištima u Sremskoj Mitrovici i Banjaluci, zatim u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu. Od 1970. godine bila je članica Ateljea 212 u Beogradu.

Koje su najpoznatije uloge Mire Banjac?

Najpoznatija je po ulogama u filmovima „Čuvar plaže u zimskom periodu“, „Sjećaš li se Doli Bel“, „Balkanski špijun“, „Varljivo leto ’68“ i „Široko je lišće“, kao i po glavnoj ulozi u seriji „Marija“. Pamti se i po ulozi Katice u predstavi „Radovan Treći“.

Koje nagrade je osvojila Mira Banjac?

Među najvažnijim nagradama su Dobričin prsten, dve Sterijine nagrade, Zlatna arena u Puli, Statueta „Joakim Vujić“, Zlatni lovorov venac za životno delo i nagrada „Žanka Stokić“. Dobila je i više nagrada za životno delo.

Ko je bio sin Mire Banjac?

Sin Mire Banjac zvao se Branislav Jovanović. Rođen je 1951. godine, bio je državni prvak u dizanju tegova i radio kao televizijski snimatelj. Preminuo je 6. februara 2025. godine u Sremskoj Kamenici.

Zaključak

Mira Banjac je glumica čije je ime postalo sinonim za ozbiljnost, toplinu i autentičnost u domaćem glumištu. Od prvih nastupa u ratnim godinama, preko pozorišta u Sremskoj Mitrovici, Banjaluci i Novom Sadu, do Ateljea 212 i velikih filmskih uloga, izgradila je karijeru dugu više od sedam decenija. Najveća priznanja, među kojima su Dobričin prsten i Zlatna arena, potvrdila su ono što je publika odavno znala.

Iako je lični život obeležio težak gubitak sina, Mira Banjac ostaje jedna od najpoštovanijih srpskih glumica. Njeni likovi žena iz naroda i dalje žive u filmovima, serijama i sećanju gledalaca.