Ko je Predrag Ejdus

Predrag Ejdus (Beograd, 24. jul 1947 – Beograd, 28. septembar 2018) bio je srpski i jugoslovenski pozorišni, filmski i televizijski glumac, a ujedno i profesor glume. Prema podacima koje su objavili beogradski mediji i Narodno pozorište, odigrao je oko 200 dramskih uloga, snimio više od 50 filmova, učestvovao u 50 televizijskih drama i 30 televizijskih serija, a ostvario je i preko 200 uloga u radio-dramama za Radio Beograd.

Najveći deo karijere vezan je za Narodno pozorište u Beogradu i Jugoslovensko dramsko pozorište. Publika ga pamti po naslovnoj ulozi u predstavi „Kir Janja“ i po komičnom paru koji je s Josifom Tatićem činio u „Šovinističkoj farsi“. Bio je i upravnik Narodnog pozorišta, predsednik Udruženja dramskih umetnika Srbije i profesor na Akademiji umetnosti.

Rani život i detinjstvo

Rođen je u Beogradu 24. jula 1947. godine. Prema više izvora, otac mu je bio Jevrejin, a majka Srpkinja. Sam se najčešće izjašnjavao kao Jugosloven, pa se u biografskim zapisima navodi da pripada i srpskom i jevrejskom narodu.

Odrastao je u Beogradu i ceo život ostao vezan za svoj grad. Kasnije je u razgovorima govorio da je u mladosti živeo u blizini Pravnog fakulteta, odakle je primećivao buduću suprugu Milicu na putu do Arhitektonskog fakulteta.

Podaci o njegovom najranijem detinjstvu nisu detaljno dokumentovani u pouzdanim izvorima. Zato se ovaj deo biografije zasniva samo na proverenim činjenicama o porodičnom poreklu i školovanju.

Obrazovanje

Završio je 14. beogradsku gimnaziju. Već u gimnazijskim danima zainteresovao se za glumu, što potvrđuju i njegovi prvi koraci u amaterskom pozorištu.

Glumu je diplomirao 1972. godine na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu. Njegov profesor bio je Milenko Maričić. Odmah po diplomiranju postao je član Drame Narodnog pozorišta.

Početak karijere u pozorištu Dadov

Prve glumačke korake Predrag Ejdus napravio je u beogradskom amaterskom pozorištu Dadov. Prema dostupnim izvorima, član te kuće bio je od 1962. do 1968. godine.

Dadov je bio poznat po tome što je kroz njega prošla cela generacija budućih profesionalnih umetnika. Za Ejdusa je to bila prva velika škola scenskog izraza i discipline.

Posle toga je upisao glumu na Akademiji. Pre nego što je 1975. godine stupio u brak, odslužio je vojni rok.

Narodno pozorište i uspon do popularnosti

Od 1972. do 1993. godine bio je član Drame Narodnog pozorišta u Beogradu. U tom periodu izgradio je reputaciju glumca neobično velikog raspona, koji podjednako uverljivo igra komične, dramske i klasične likove.

U njegove antologijske pozorišne uloge ubrajaju se Osip Mandeljštam, Joakim Vujić, knez Miškin, Franc Kafka, Napoleon, Boris Godunov, Isak Babelj, Porfirije Petrović, Kir Janja i Laza Dunđerski. Igrao je i u predstavama „Faust 1 i 2“, „Glembajevi“, „Mletački trgovac“, „Supermarket“ i „Skup“.

Pre odlaska iz Narodnog pozorišta kratko je bio vršilac dužnosti direktora Drame. Do prelomnog trenutka došlo je 1993. godine, o čemu govori posebna sekcija u nastavku.

Odlazak iz Narodnog pozorišta 1993. godine

Godine 1993. Ejdus je napustio Narodno pozorište zajedno sa Svetlanom Bojković i Predragom Mikijem Manojlovićem. Prema izvorima, razlog je bio protest zbog dolaska Aleksandra Berčeka na mesto upravnika.

Iste godine prešao je u Jugoslovensko dramsko pozorište (JDP), gde je ostao do 2006. godine. U JDP-u je nastavio da gradi bogat repertoar i potvrdio status jednog od vodećih glumaca generacije.

Ova odluka često se pominje u biografijama kao primer njegove umetničke i profesionalne principijelnosti.

Kir Janja i Šovinistička farsa

Naslovna uloga u „Kir Janji“

Predstava „Kir Janja“, po Sterijinom tekstu, u kojoj je igrao naslovnu ulogu, obeležila je 2017. godine četvrt veka izvođenja. Sam je u poslednjem javnom govoru sa osmehom rekao da je „Kir Janja“ za 26 godina „smenio“ deset upravnika Narodnog pozorišta, među kojima i njega.

Postavku je režirao Egon Savin, a Ejdusov Kir Janja ostao je jedna od najprepoznatljivijih pozorišnih kreacija na srpskoj sceni.

„Šovinistička farsa“ sa Josifom Tatićem

Veliku popularnost doneo mu je i dugogodišnji rad u „Šovinističkoj farsi“, komadu Radoslava Pavlovića. Ejdus je igrao Bernarda Draha, a Josif Tatić Slobodana Mihajlovića.

Prema Ejdusovim rečima, predstava je izvedena više od 1800 puta i igrala se u gotovo svakom gradu bivše Jugoslavije koji je imao pozorište. Dvojica glumaca s njom su gostovala i van zemlje, pa i u Australiji.

Tatić i Ejdus bili su veliki prijatelji, a njihove zajedničke anegdote dugo su kružile u javnosti.

Filmske i televizijske uloge

Iako je pozorište smatrao svojim prirodnim domom, Ejdus je ostvario i brojne filmske i televizijske uloge. Pojavio se u filmovima kao što su „Piknik u Topoli“ (1981, u ulozi Makse), „Ivkova slava“ (2005, kao Feliks Kanić), „Šišanje“ (2010, kao akademik Hadži-Tankosić) i „Čekaj me, ja sigurno neću doći“ (2009).

Igrao je i u filmovima „Ustanička ulica“ (2012), „Šešir profesora Koste Vujića“ (2012), „Miris kiše na Balkanu“ (2011, kao Leon Salom) i „Došljak“ (2015, kao Brana). Među njegovim televizijskim ostvarenjima nalazi se i uloga u seriji „Svetozar Marković“ iz 1980. godine.

Na filmu je sarađivao s reditelj Goranom Markovićem i drugim imenima domaće kinematografije. U filmu „Čekaj me, ja sigurno neću doći“ igrao je i njegova ćerka Vanja Ejdus. Zahvaljujući glasu, bio je i srpski sinhronizacijski glas Vlada u animiranom filmu „Hotel Transilvanija 3“ iz 2018. godine.

Upravnik Narodnog pozorišta

U novembru 2007. godine Vlada Srbije imenovala ga je za upravnika Narodnog pozorišta. Prema tadašnjim intervjuima, želeo je da ovu kuću učini ustanovom u kojoj umetnički čin ima prvenstvo, a da repertoarska fizionomija bude jasno određena.

Na toj funkciji ostao je do marta 2009. godine, kada je podneo ostavku. Period je bio obeležen raspravama o statusu zaposlenih i organizaciji kuće, a Ejdus je u tom razdoblju govorio o problemima stalnog radnog odnosa u nacionalnom teatru.

Posle ostavke vratio se glumi, kojoj, kako je sam govorio, nikada nije okrenuo leđa.

Profesor glume

Pored scenskog rada, posvetio se i prenošenju znanja. Od 2000. ili 2001. godine bio je vanredni profesor glume na Akademiji umetnosti „Braća Karić“ (izvori se razlikuju u godini). Godine 2006. izabran je u zvanje redovnog profesora na predmetu Gluma.

Među njegovim studentima pominju se Nebojša Glogovac i Sergej Trifunović, koji su prvu profesionalnu predstavu „Velika pljačka“ odigrali pored njega. Kolege su ga opisivale kao velikog glumca, profesora i čoveka.

Najveći uspesi

Najveći uspesi Predraga Ejdusa vezani su pre svega za scenu. Dugovečnost „Kir Janje“, popularnost „Šovinističke farse“ i niz klasičnih uloga učinili su ga prvakom Drame Narodnog pozorišta.

Od 1985. do 1989. godine bio je predsednik Udruženja dramskih umetnika Srbije. Ostvario je oko 200 pozorišnih uloga, igrajući širom bivše Jugoslavije, ali i u Nemačkoj, Francuskoj, Kanadi, SAD, Mađarskoj i Švajcarskoj.

Godine 2015. otvorio je 60. Sterijino pozorje besedom o snazi pozorišne umetnosti i položaju umetnika.

Privatni život

Bio je u braku sa Milicom Ejdus, arhitektom i scenografkinjom. Venčali su se 1975. godine, po povratku iz vojske, a brak je trajao više od četiri decenije. Imali su dvoje dece, ćerku Vanju i sina Filipa.

Vanja Ejdus takođe je glumica, a 2022. godine dobila je nagradu „Raša Plaović“ Narodnog pozorišta za ulogu u predstavi „Uspavanka za Aleksiju Rajčić“.

Prema medijskim izveštajima, u jednom periodu života suočio se s teškom bolešću i uspešno je savladao. Bolest koja ga je kasnije zadesila javnosti je dugo bila skrivana.

Smrt i oproštaj

Predrag Ejdus preminuo je 28. septembra 2018. godine u Beogradu, u 72. godini, posle duže bolesti. Vest je saopštilo Narodno pozorište.

Poslednji ispraćaj održan je na Novom groblju u Beogradu, gde je obavljena kremacija. Od njega su se oprostili porodica, prijatelji i kolege, među kojima Voja Brajović, Svetozar Cvetković, Zoran Cvijanović, Gordan Kičić, Anita Mančić, Svetlana Bojković, Miki Manojlović i Branislav Lečić, kao i reditelji Goran Marković i Kokan Mladenović.

Ministar kulture Vladan Vukosavljević uputio je telegram saučešća.

Zanimljivosti

• Bio je član amaterskog pozorišta Dadov od 1962. do 1968. godine.
• Na putu iz Australije s Josifom Tatićem delio je avion sa patrijarhom Pavlom, što je kasnije ispričao kao anegdotu.
• U martu 2018. u Muzeju Narodnog pozorišta održana je izložba „Predrag Ejdus, čarobnjak scene“.
• Bio je srpski glas Vlada u filmu „Hotel Transilvanija 3“.

Nagrade i priznanja

Kao dobitnik brojnih priznanja, Ejdus je primio Statuetu Joakima Vujića 2004. godine i Dobričin prsten 2008. godine. Narodno pozorište dodelilo mu je 2002. godine nagradu „Raša Plaović“.

Imao je i dve nagrade za životno delo: Sterijinu nagradu i „Zlatni ćuran“, koji mu je dodeljen 2018. godine. Tom prilikom rekao je da mu je drago što se našao u društvu bardova glume Srbije.

Nasleđe i uticaj

Nasleđe Predraga Ejdusa živi kroz predstave koje se i dalje pamte, kroz generacije glumaca koje je učio i kroz primer odgovornog odnosa prema publici. Reditelj Gorčin Stojanović ocenio je da nikada nije potcenjivao gledaoce, niti im se povinovao, već je igrao svoje.

Njegova ćerka Vanja nastavila je glumački put, što pokazuje da se porodična pozorišna tradicija nastavlja.

Biografija – najčešća pitanja

Ko je bio Predrag Ejdus?

Predrag Ejdus bio je srpski i jugoslovenski glumac, prvak Drame Narodnog pozorišta, profesor glume i nekadašnji upravnik te ustanove.

Kada i gde je rođen Predrag Ejdus?

Rođen je 24. jula 1947. godine u Beogradu.

Kada je preminuo Predrag Ejdus?

Preminuo je 28. septembra 2018. godine u Beogradu, posle duže bolesti.

Po čemu je Predrag Ejdus najpoznatiji?

Najpoznatiji je po naslovnoj ulozi u predstavi „Kir Janja“ i po ulozi u „Šovinističkoj farsi“ uz Josifa Tatića.

Ko je bila supruga Predraga Ejdusa?

Supruga mu je bila Milica Ejdus, arhitekta i scenografkinja, s kojom se venčao 1975. godine.

Da li Predrag Ejdus ima decu?

Ima ćerku Vanju, takođe glumicu, i sina Filipa.

Koje je nagrade osvojio Predrag Ejdus?

Među njegovim nagradama su Statueta Joakima Vujića, Dobričin prsten, nagrada „Raša Plaović“, Sterijina nagrada i „Zlatni ćuran“ za životno delo.

Da li je Predrag Ejdus bio upravnik Narodnog pozorišta?

Da, upravnik je bio od novembra 2007. do marta 2009. godine, kada je podneo ostavku.

Gde je Predrag Ejdus predavao?

Predavao je glumu na Akademiji umetnosti „Braća Karić“, gde je 2006. izabran za redovnog profesora.

Zaključak

Predrag Ejdus ostao je upamćen kao glumac izuzetnog raspona, pedagog i čovek posvećen pozorištu. Od amaterske scene Dadova, preko Narodnog pozorišta i Jugoslovenskog dramskog pozorišta, do upravničke funkcije i profesure, ceo život posvetio je sceni. Njegov Kir Janja i Bernard Drah ostaju trajni deo srpske pozorišne istorije.