Ko je Božidar Delić

Božidar Delić bio je srpski general-major u penziji i političar, poznat po komandovanju 549. motorizovanom brigadom Vojske Jugoslavije tokom rata na Kosovu i Metohiji 1998-1999. godine, kao i po dugogodišnjoj političkoj karijeri koja je uključivala funkciju potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije. Rođen je 8. januara 1956. godine u selu Petrovac kod Đakovice, a preminuo je 23. avgusta 2022. godine u Moskvi, nakon dugogodišnje borbe sa teškom bolešću.Tokom vojne karijere prošao je put od najmlađeg potporučnika do generala Vojske Jugoslavije, a učestvovao je u ratovima na prostoru bivše SFRJ tokom devedesetih godina prošlog veka. Nakon penzionisanja posvetio se politici, gde je bio član nekoliko stranaka i pokreta, narodni poslanik u više saziva Narodne skupštine i, u dva navrata, potpredsednik parlamenta Srbije.

Rani život i detinjstvo

Božidar Delić rođen je 8. januara 1956. godine u selu Petrovac, u opštini Đakovica, na Kosovu i Metohiji. Prema dostupnim podacima, njegova porodica poreklom je iz Hercegovine, iz okoline Nevesinja. Delićev deda bio je tokom Prvog svetskog rata mobilisan u austrougarsku vojsku i upućen na Istočni front, gde je zarobljen od strane ruske carske vojske. Nakon zarobljeništva pristupio je Srpskoj dobrovoljačkoj diviziji, koja je kasnije prebačena na Solunski front.Po završetku Prvog svetskog rata, Delićev deda je od kralja Aleksandra I Karađorđevića dobio zemlju u Metohiji, nedaleko od Đakovice, te je iz hercegovačkog kraja doveo svoja četiri sina. Zajedno sa drugim kolonistima, porodica je osnovala selo Petrovac, u kojem je kasnije rođen i sam general Delić.Kako je kasnije isticao u javnim istupima, na njegovo opredeljenje za vojni poziv uticala je porodična tradicija, ali i blizina vojne kasarne u rodnom selu, gde je kao dečak provodio vreme sa vojnicima na odsluženju vojnog roka. Odrastanje u sredini u kojoj su, prema njegovim rečima, postojale međuetničke tenzije između srpskog i albanskog stanovništva, ostavilo je trag na njegovo kasnije opredeljenje za vojnu karijeru.

Obrazovanje

Božidar Delić se školovao za oficira Vojske Jugoslavije. Vojnu akademiju kopnene vojske upisao je u Beogradu, a školovanje je završio u Sarajevu 1977. godine. Nakon završetka akademije, kao pešadijski potporučnik, raspoređen je na službu u Bileću, u tadašnjoj Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini.Tokom vojne karijere, Delić je nastavio profesionalno usavršavanje kroz redovan sistem vojnog školovanja i napredovanja u okviru Jugoslovenske narodne armije, odnosno kasnije Vojske Jugoslavije, gde je važio za jednog od najmlađih oficira koji su dostizali više činove - bio je najmlađi potporučnik, najmlađi pukovnik, a potom i general u sastavu ove vojske.

Početak karijere

Nakon završetka Vojne akademije 1977. godine, Božidar Delić započeo je vojnu karijeru u Bileći, da bi kasnije službovao i u Prizrenu i Leskovcu. Prve borbene aktivnosti Delić je imao tokom rata u Hrvatskoj 1991-1992. godine, kada je bio angažovan na više ratišta, među kojima se najčešće pominje dubrovačko ratište.Tokom rata u Bosni i Hercegovini, obavljao je dužnost načelnika štaba 715. motorizovane brigade Vojske Republike Srpske. Ovo iskustvo predstavljalo je značajnu prekretnicu u njegovoj vojnoj karijeri i pripremilo ga je za kasnije, znatno istaknutije, komandne dužnosti tokom sukoba na Kosovu i Metohiji.

Uspon do popularnosti

Najveću javnu prepoznatljivost general Božidar Delić stekao je 1997. godine, kada je preuzeo dužnost komandanta 549. motorizovane brigade Vojske Jugoslavije sa sedištem u Prizrenu. Ova brigada, formirana još 1968. godine kao teritorijalna jedinica, proglašena je 1988. godine za najbolju jedinicu u rangu puka-brigade Jugoslovenske narodne armije.Pod komandom generala Delića, brigada je od 1998. godine bila na prvoj liniji sukoba sa Oslobodilačkom vojskom Kosova (OVK), a tokom NATO agresije na Saveznu Republiku Jugoslaviju 1999. godine učestvovala je u odbrani teritorije duž granice sa Albanijom. U sastavu brigade nalazila se i grupa ruskih dobrovoljaca, među kojima su najpoznatiji bili Anatolij Lebed i Albert Andijev.

Bitka na Paštriku

Najznačajniji vojni angažman generala Delića vezuje se za takozvanu bitku na Paštriku, poznatu i pod nazivom "Operacija Strela", koja je predstavljala kombinovanu ofanzivu OVK, jedinica Vojske Albanije i NATO snaga. Pripadnici 549. brigade su, prema navodima dela javnosti i vojnih izvora, od 26. maja 1999. godine zaustavili ovaj zajednički kopneni udar na planini Paštrik, koju su pojedine vojne starešine nazvale "srpski Termopili".Zbog uloge u ovim borbenim dejstvima, 549. motorizovana brigada je 16. juna 1999. godine odlikovana Ordenom narodnog heroja, dok je tadašnji predsednik Slobodan Milošević brigadi dodelio i priznanje "Heroj nacije". Poslednji vojnik koji je napustio Prizren, nakon potpisivanja Kumanovskog sporazuma 14. juna 1999. godine, bio je, prema navodima medija, upravo general Delić.

Najveći uspesi

Nakon povlačenja Vojske Jugoslavije sa Kosova i Metohije, Božidar Delić je nastavio vojnu karijeru na visokim komandnim pozicijama. Obavljao je dužnost komandanta Beogradskog korpusa, a potom i zamenika načelnika operativne uprave Generalštaba Vojske Jugoslavije. Čin generala dobio je 1999. godine.Delić je 2005. godine penzionisan, u 49. godini života, što je sam ocenjivao kao nezakonitu odluku. Kasnije je Vrhovni sud Srbije zaista doneo rešenje da je odluka o njegovom penzionisanju bila nezakonita.U političkoj sferi, najveći uspeh generala Delića predstavlja izbor za potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije, funkciju koju je prvi put obavljao u sazivu od 2008. do 2012. godine, a potom ponovo nakon parlamentarnih izbora 2022. godine, kada je kao nosilac izborne liste koalicije NADA (u kojoj su bile Demokratska stranka Srbije, Pokret obnove Kraljevine Srbije i pokret koji je sam osnovao) osvojio poslanički mandat.

Privatni život

Božidar Delić bio je oženjen suprugom Zoricom, koja je takođe bila zaposlena u Vojsci Srbije, i imao je tri ćerke - Natašu, Svetlanu i Jovanu. Porodica je duže vreme živela u Beogradu, u stanu koji je general dobio od vojske.Delić je ostao upamćen kao jedini general koji je javno zaplakao pred novinarima u holu Narodne skupštine, i to ne zbog vojnog poraza, već zbog političkog razlaza sa Srpskom radikalnom strankom 2008. godine. Ovaj trenutak izazvao je veliku pažnju javnosti, a prema njegovim rečima, iznenadio je i njegovu porodicu koja je taj događaj pratila putem televizije.Godine 2010. Deliću je otkriven karcinom debelog creva, od kojeg je operisan. Tokom narednih dvanaest godina bolest se, prema dostupnim podacima, više puta vraćala, a general je bio operisan jedanaest puta. Metastaze su se tokom tog perioda proširile na limfne žlezde, jetru, pluća i pankreas. Pokušano je i lečenje u Rusiji, međutim bolest je odmakla, a putovanja su usled aktuelne krize u Ukrajini bila otežana. General Božidar Delić preminuo je 23. avgusta 2022. godine u bolnici u Moskvi, nakon duge i teške bolesti. Sahranjen je u porodičnoj grobnici na beogradskom groblju Orlovača.Delić je bio i svedok na suđenjima pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju u Hagu, gde je svedočio u procesima protiv bivšeg predsednika Srbije Slobodana Miloševića, generala Vladimira Lazarevića i bivšeg predsednika Srbije Milana Milutinovića, a izjavljivao je i da je spreman da svedoči u odbrani lidera Srpske radikalne stranke Vojislava Šešelja.

Optužbe u vezi sa ratom na Kosovu

Tokom svog imenovanja za potpredsednika Skupštine Srbije 2022. godine, ime generala Delića ponovo je dovedeno u vezu sa navodima o ratnim zločinima počinjenim u zoni odgovornosti 549. motorizovane brigade tokom 1998. i 1999. godine. Udruženje "Đakovica 98-99" podnelo je Specijalnom tužilaštvu Kosova tri krivične prijave protiv generala Delića za ratne zločine. Fond za humanitarno pravo je ranije objavio dokumentaciju prema kojoj je u zoni odgovornosti Vojske Jugoslavije, u okviru koje je delovala i brigada kojom je Delić komandovao, ubijeno više od 2.100 albanskih civila. U selu Trnje, u opštini Suva Reka, srpske snage su 25. marta 1999. godine, prema navodima svedoka, ubile 46 albanskih civila. Delić lično nikada nije bio pravosnažno osuđen za ratne zločine, a ove navode je odbijao da komentariše u javnosti. Radi potpune tačnosti i pravne odgovornosti, ovi podaci prikazani su isključivo kao navodi udruženja žrtava i organizacija za ljudska prava, bez konačnog suda o krivici, budući da nije poznato da je protiv generala Delića doneta pravosnažna sudska presuda po ovom osnovu.

Politička karijera

Nakon penzionisanja iz vojske, Božidar Delić se aktivno posvetio politici. Od 2006. godine bio je član Srpske radikalne stranke, na čijoj je listi 2007. godine prvi put izabran za narodnog poslanika. Nakon raskola u SRS 2008. godine, kada je jedan deo članstva, predvođen Tomislavom Nikolićem, osnovao Srpsku naprednu stranku, Delić je prešao u novoosnovanu stranku. Upravo tom prilikom, prilikom napuštanja SRS-a, general je javno zaplakao pred novinarima u Narodnoj skupštini.U sazivu Skupštine od 2008. do 2012. godine, Delić je obavljao funkciju potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije i bio je član Odbora za odbranu i bezbednost, kao i Odbora za Kosovo i Metohiju. Zbog neslaganja sa politikom Srpske napredne stranke, u februaru 2011. godine ponovo se vratio u Srpsku radikalnu stranku, gde je ostao sve do 2020. godine.Nakon parlamentarnih izbora 2016. godine, Delić je ponovo izabran za narodnog poslanika na listi Srpske radikalne stranke. Kada SRS na izborima u junu 2020. godine nije prešla izborni cenzus, Delić se, zajedno sa dotadašnjim potpredsednikom stranke Nemanjom Šarovićem, razišao sa liderom radikala Vojislavom Šešeljem. U septembru 2020. godine, Delić i Šarović su osnovali pokret "Ljubav, vera, nada", u kojem je Šarović bio predsednik, a Delić zamenik predsednika.Početkom 2022. godine Delić je najavio da napušta ovaj pokret i osniva novi, pod nazivom "Nema nazad – iza je Srbija", čiji je naziv preuzet od slogana njegove nekadašnje 549. motorizovane brigade. Sa ovim pokretom, Delić se pridružio koaliciji NADA, koju su, pored njegovog pokreta, činile Demokratska stranka Srbije i Pokret obnove Kraljevine Srbije. Na parlamentarnim izborima 3. aprila 2022. godine, Delić je bio nosilac izborne liste koalicije NADA, koja je osvojila 15 poslaničkih mandata. Nakon konstituisanja novog saziva Skupštine, Delić je ponovo izabran za potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije, funkciju koju je obavljao u trenutku smrti.

Zanimljivosti

• Božidar Delić je bio najmlađi potporučnik, najmlađi pukovnik i najmlađi general u istoriji Vojske Jugoslavije.
• Ostao je upamćen kao jedini general koji je javno zaplakao pred kamerama u Narodnoj skupštini Srbije.
• Njegov deda bio je solunski dobrovoljac, a porodica je poreklom iz okoline Nevesinja u Hercegovini.
• Naziv njegovog poslednjeg političkog pokreta, "Nema nazad – iza je Srbija", preuzet je od slogana 549. motorizovane brigade kojom je komandovao tokom rata na Kosovu.
• U sastavu njegove brigade tokom rata na Kosovu borili su se i ruski dobrovoljci, od kojih su najpoznatiji bili Anatolij Lebed i Albert Andijev.
• Preminuo je u Moskvi, gde je pokušao da nastavi lečenje od karcinoma, u periodu otežanih putovanja usled krize u Ukrajini.

Nagrade i priznanja

Za zasluge u borbenim dejstvima tokom rata na Kosovu i Metohiji, 549. motorizovana brigada kojom je komandovao general Delić odlikovana je 16. juna 1999. godine Ordenom narodnog heroja. Tadašnji predsednik Slobodan Milošević dodelio je brigadi i priznanje "Heroj nacije". Iako se ova priznanja odnose na jedinicu kojom je komandovao, ona se u javnosti neretko dovode u vezu i sa ličnim doprinosom generala Delića u odbrani položaja na Paštriku. Detaljniji podaci o eventualnim ličnim vojnim odlikovanjima generala Delića nisu javno dostupni, te se u ovom tekstu ne navode kako se ne bi iznosile nepotvrđene tvrdnje.

Nasleđe i uticaj

Božidar Delić ostao je u javnom sećanju kao jedan od simbola odbrane Kosova i Metohije tokom NATO agresije 1999. godine, posebno zahvaljujući ulozi u bici na Paštriku, koju je deo javnosti opisivao terminom "srpski Termopili". Njegova politička karijera, obeležena čestim promenama stranačke pripadnosti, učinila ga je prepoznatljivom figurom srpske politike u periodu od 2007. do 2022. godine.Istovremeno, njegovo ime ostaje povezano i sa navodima o stradanju albanskih civila u zoni odgovornosti jedinice kojom je komandovao, što je pitanje o kojem se u javnosti i dalje vode rasprave između onih koji ga vide kao branioca teritorije i onih koji ukazuju na navode organizacija za ljudska prava. Njegova sahrana, uz vojne počasti na groblju Orlovača u Beogradu, i oproštajne poruke istaknutih političkih ličnosti poput Miloša Jovanovića, potvrdile su mesto koje je general Delić zauzimao u savremenoj srpskoj javnosti.

Biografija - najčešća pitanja

Kada je rođen Božidar Delić?

Božidar Delić rođen je 8. januara 1956. godine u selu Petrovac kod Đakovice, na Kosovu i Metohiji.

Kada je i gde preminuo general Delić?

General Božidar Delić preminuo je 23. avgusta 2022. godine u bolnici u Moskvi, nakon dugogodišnje borbe sa karcinomom debelog creva.

Čime je Božidar Delić najpoznatiji?

Najpoznatiji je po komandi 549. motorizovanom brigadom Vojske Jugoslavije tokom rata na Kosovu 1998-1999. godine, posebno u bici na Paštriku, kao i po dužnosti potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije.

Koje je funkcije obavljao Božidar Delić u politici?

Bio je narodni poslanik u više saziva Skupštine Srbije i dva puta je biran za potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije - u sazivu 2008-2012. i ponovo od 2022. godine.

Kojim je strankama pripadao general Delić?

Bio je član Srpske radikalne stranke (2006-2008. i 2011-2020), Srpske napredne stranke (2008-2011), a potom je osnovao pokrete "Ljubav, vera, nada" i "Nema nazad – iza je Srbija".

Da li je general Delić bio svedok pred Haškim tribunalom?

Da, svedočio je u procesima protiv Slobodana Miloševića, generala Vladimira Lazarevića i Milana Milutinovića.

Da li je general Delić bio optuživan za ratne zločine?

Udruženje "Đakovica 98-99" podnelo je 2022. godine tri krivične prijave protiv njega Specijalnom tužilaštvu Kosova, a njegovo ime se u navodima organizacija za ljudska prava dovodi u vezu sa stradanjem civila u zoni odgovornosti njegove brigade. Nije poznato da je protiv njega doneta pravosnažna sudska presuda po ovom osnovu.

Da li je Božidar Delić imao porodicu?

Da, bio je oženjen suprugom Zoricom i imao je tri ćerke - Natašu, Svetlanu i Jovanu.

Gde je general Delić sahranjen?

Sahranjen je u porodičnoj grobnici na groblju Orlovača u Beogradu.

Koje je obrazovanje general Delić stekao?

Završio je Vojnu akademiju kopnene vojske, upisanu u Beogradu, a završenu u Sarajevu 1977. godine.

Zaključak

Božidar Delić bio je jedna od prepoznatljivijih vojnih i političkih ličnosti savremene Srbije. Kao komandant 549. motorizovane brigade, obeležio je odbranu Paštrika tokom rata na Kosovu i Metohiji 1999. godine, a nakon penzionisanja izgradio je dugu političku karijeru u kojoj je dva puta obavljao dužnost potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije. Njegov život, obeležen vojnom disciplinom, čestim stranačkim promenama i dugogodišnjom borbom sa teškom bolešću, ostao je predmet interesovanja javnosti sve do njegove smrti u avgustu 2022. godine, a njegovo nasleđe i danas izaziva različita tumačenja u srpskoj i albanskoj javnosti.