Ko je Eva Ras

Eva Ras je srpska pozorišna, filmska i televizijska glumica, slikarka i književnica, rođena kao Eva Marija Balaš Vagner. Svojom više od šest decenija dugom karijerom obeležila je jugoslovenski i srpski film, pozorište i književnost, a poznata je i kao slikarka naivne i marginalne umetnosti. Eva Ras je jedna od najprepoznatljivijih ličnosti domaće kulture, kako po umetničkom opusu, tako i po osobenom, direktnom načinu izražavanja koji je decenijama privlačio pažnju javnosti.Rođena je 1. januara 1941. godine u Subotici, a najveći deo života provela je i provodi u Beogradu, gde je izgradila karijeru u glumi, slikarstvu i pisanoj reči.

Rani život i detinjstvo

Eva Ras je rođena u Subotici, u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji, od oca Roberta Vagnera i majke Marije Balaš. Njeni roditelji su se razišli još pre njenog rođenja, pa je odrastala bez oca. Prema onome što je sama ispričala u intervjuima, otac je porodicu napustio jer je bio homoseksualac, što je u to vreme bilo izuzetno teško prihvaćeno u konzervativnoj sredini.Odrastala je u predgrađu Subotice, u patrijarhalnoj porodici u kojoj je vladao strog red, a njen deda po majčinoj liniji bio je rabin. Poreklom je mađarska Jevrejka, a njeno odrastanje je, po sopstvenom svedočenju, u velikoj meri obeležila ljubav prema slikarstvu, koja se u njoj razvila još u ranom detinjstvu.U Subotici je živela do svoje osamnaeste godine, kada je odlučila da ode u Beograd sa željom da se posveti umetnosti.

Obrazovanje

Eva Ras je u Beograd došla sa namerom da upiše slikarstvo na Akademiji umetnosti, međutim, prijemni ispit nije položila. Odlučila je tada da proba prijemni za glumu, na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju, i to u klasi profesora Mate Miloševića. Prijemni ispit je položila, a studije glume je uspešno završila 1963. godine.Iako je već u tridesetim godinama bila afirmisana i kao glumica i kao književnica, Eva Ras je odlučila da upiše i dramaturgiju na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, kako, prema sopstvenim rečima, ne bi bila etiketirana kao "amater" u književnosti. Ovu diplomu je takođe uspešno stekla.

Početak karijere

Glumačku karijeru Eva Ras je počela šezdesetih godina dvadesetog veka. Prvi put se na filmskom platnu pojavila 1963. godine, u filmu "Zemljaci" reditelja Zdravka Randića. Ubrzo potom, zajedno sa suprugom Radomirom Stevićem Rasom, slikarom i grafičarem, 1964. godine osnovala je Teatar nacionalne drame, pozorište u kome su se izvodila isključivo dela domaćih pisaca.Njena glumačka karijera se razvijala u periodu poznatom kao jugoslovenski "crni talas", umetnički pravac koji je obeležio srpski i jugoslovenski film šezdesetih i sedamdesetih godina, a u kome su stvarali neki od najznačajnijih autora tog vremena.

Uspon do popularnosti

Svetsku slavu Eva Ras je stekla ulogom telefonistkinje Izabele u filmu "Ljubavni slučaj ili tragedija službenice PTT" (1967) reditelja Dušana Makavejeva. Ovim filmom je postala prva jugoslovenska glumica koja se u dugometražnom ostvarenju pojavila potpuno naga, a scena u kojoj glumica leži bez odeće sa crnom mačkom ostala je upamćena kao jedna od prvih domaćih erotskih scena u filmskoj istoriji.Godinu dana kasnije, 1968. godine, ostvarila je ulogu Goce u filmu Aleksandra Saše Petrovića "Biće skoro propast sveta", koju mnogi filmski kritičari i teoretičari smatraju njenom najboljom filmskom ulogom.Sarađivala je sa brojnim značajnim rediteljima, kako u Jugoslaviji tako i u Mađarskoj, među kojima su Živko Nikolić, Emir Kusturica, Dušan Makavejev, Đorđe Kadijević, Srđan Dragojević, kao i mađarski reditelji Livija Đarmati, Janoš Roza i Ferenc Kardoš.

Najveći uspesi

Tokom karijere duge više od šezdeset godina, Eva Ras je odigrala nekoliko stotina uloga u filmu, na televiziji i u pozorištu. Publika je pamti i po ulogama u televizijskim serijama poput "Vuk Karadžić", "Bolji život", "Porodično blago", "Stižu dolari", a mlađe generacije su je posebno zapamtile po ulozi dobronamerne Smiljke Miljković u seriji "Srećni ljudi" (1993–1996).I u kasnijim decenijama karijere ostala je aktivna – igrala je u filmovima i serijama poput "Senke uspomena", "Država mrtvih", "Jesen stiže, dunjo moja", "Šejtanov ratnik" i drugim. U novije vreme pojavila se u filmovima "Vampir" (2021), "Dobrodošli na Balkan" (2022), "Tamo gde vodi put" (2023), kao i u holivudskom hororu "The First Omen" (2024), čime je nastavila da gradi karijeru i u poznim godinama.Paralelno sa glumom, Eva Ras se ostvarila i kao književnica. Debitovala je 1972. godine romanom "Nemoj da grakćeš za mnom na stepeništu da sam najlepši", a potom je objavila brojne romane, zbirke pripovedaka i poezije, među kojima se izdvajaju "Siva žena" (1978), "Kuća na prodaju" i "Born Dead". Nekoliko njenih knjiga prevedeno je na engleski i mađarski jezik.Kao slikarka, Eva Ras je stvarala u stilu naivne i marginalne umetnosti. Izlagala je na samostalnim i grupnim izložbama, a među njenim poznatijim slikama pominju se "Monahinja Jefimija", "Svetlost severa" i "Ana Karenjina".

Privatni život

Eva Ras je bila udata za Radomira Stevića Rasa, poznatog slikara i grafičara, sa kojim je zajedno osnovala Teatar nacionalne drame. Iz tog braka rodila se ćerka Kruna. Suprug Radomir preminuo je iznenada od srčanog udara 1982. godine, dok je ćerka Kruna preminula 1993. godine u Parizu, u dvadeset četvrtoj godini života, pod okolnostima koje nisu bile potpuno razjašnjene u dostupnim izvorima.Ovi gubici obeležili su privatni život glumice, o čemu je otvoreno govorila u brojnim intervjuima tokom godina. Eva Ras je poreklom mađarska Jevrejka, a u nekoliko navrata je u javnosti govorila i o svojoj vezanosti za jevrejsku tradiciju.

Zanimljivosti

• Eva Ras je prva jugoslovenska glumica koja se u dugometražnom filmu pojavila potpuno naga.
• Iako je njena prva želja bila da studira slikarstvo, na Akademiju umetnosti nije bila primljena, pa se opredelila za glumu.
• Poznata je po direktnom i otvorenom nastupu u medijima, zbog čega je u novije vreme postala i popularan internet-fenomen među mlađom publikom.
• U javnosti kruži i anegdota o njenom oštrom sukobu sa Josipom Brozom Titom.
• Za roman "Born Dead" osvojila je nagradu publike u okviru "The Man Booker International People's Prize" 2005. godine.

Nagrade i priznanja

• Nagrada "Carica Teodora" za ulogu u filmu "Ljubavni slučaj ili tragedija službenice PTT", na Filmskim susretima u Nišu (1967)
• Plaketa Ćele kula za žensku ulogu u filmu "Biće skoro propast sveta", na Filmskim susretima u Nišu (1969)
• "Zlatni leptir", nagrada u Mađarskoj povodom stogodišnjice filmske umetnosti (1996)
• Veliki pečat Jugoslovenske kinoteke za životno delo (2001)
• Nagrada "Aleksandar Lifka" za izuzetan doprinos evropskoj kinematografiji, na Filmskom festivalu u Paliću (2005)
• Zlatni prsten za kulturni i umetnički doprinos (2007)
• Književne nagrade "Žensko pero", "Kočićeva knjiga" i "Zlatni hit liber"

Napomena: pojedini izvori se razlikuju u tačnim godinama pojedinih priznanja, pa su gore navedeni podaci dati prema najčešće navođenim vrednostima u dostupnim izvorima.

Nasleđe i uticaj

Eva Ras se smatra jednom od ključnih glumačkih figura jugoslovenskog "crnog talasa", umetničkog pravca koji je u velikoj meri odredio tok domaće kinematografije. Njenim ulogama, posebno onim iz filmova Dušana Makavejeva i Aleksandra Saše Petrovića, otvoren je prostor za slobodniji i hrabriji filmski izraz na ovim prostorima.Osim glumačkog nasleđa, Eva Ras je ostavila trag i kao spisateljica i slikarka, spajajući u svom radu tri različite umetničke discipline na način koji je redak u domaćoj kulturnoj sceni. Njena dugovečna i raznovrsna karijera i danas predstavlja inspiraciju mlađim generacijama umetnika.

Biografija – najčešća pitanja

Kada je rođena Eva Ras?

Eva Ras je rođena 1. januara 1941. godine u Subotici.

Kako se Eva Ras zapravo zove?

Pravo ime glumice je Eva Marija Balaš Vagner, a nakon udaje nosila je i prezime Stević Ras.

Po čemu je Eva Ras najpoznatija?

Najpoznatija je po ulogama u filmovima "Ljubavni slučaj ili tragedija službenice PTT" i "Biće skoro propast sveta", kao i po tome što je prva jugoslovenska glumica koja se u filmu pojavila potpuno naga.

Da li je Eva Ras živa?

Da, prema dostupnim podacima Eva Ras je živa i aktivna u umetničkom radu.

Gde je Eva Ras rođena?

Rođena je u Subotici, u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji.

Da li je Eva Ras bila udata?

Da, bila je udata za slikara i grafičara Radomira Stevića Rasa, sa kojim je imala ćerku Krunu.

Čime se Eva Ras bavi osim glume?

Osim glume, Eva Ras se bavi i slikarstvom i književnošću, a u obe oblasti je ostvarila zapažen opus.

Koje škole je završila Eva Ras?

Diplomirala je glumu na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju u Beogradu, a kasnije i dramaturgiju na Fakultetu dramskih umetnosti.

Da li je Eva Ras pisala knjige?

Da, napisala je više romana, zbirki pripovedaka i poezije, među kojima se izdvajaju "Siva žena", "Kuća na prodaju" i "Born Dead".

Koje nagrade je osvojila Eva Ras?

Dobitnica je više glumačkih i književnih priznanja, uključujući nagradu "Carica Teodora", Veliki pečat Jugoslovenske kinoteke za životno delo i nagradu "Aleksandar Lifka".

Zaključak

Eva Ras predstavlja jednu od najznačajnijih i najsvestranijih ličnosti srpske i jugoslovenske kulture druge polovine dvadesetog i početka dvadeset prvog veka. Kao glumica, obeležila je jugoslovenski "crni talas" i ostvarila brojne zapamćene uloge u filmu, na televiziji i u pozorištu, dok je paralelno gradila i karijeru slikarke i književnice. Njen privatni život bio je obeležen i velikim ličnim gubicima, o kojima je otvoreno govorila javnosti. Bogata i raznovrsna karijera Eve Ras, koja traje već više od šest decenija, čini je jednom od trajno prepoznatljivih figura domaće umetničke scene.