Ko je Ivan Meštrović

Ivan Meštrović predstavlja jednog od najistaknutijih evropskih vajara prve polovine dvadesetog veka. Njegov opus, koji obuhvata monumentalnu skulpturu, arhitekturu i književno stvaralaštvo, obeležio je umetnički život Beča, Pariza, Rima, Londona i Njujorka, a njegova dela danas krase javne prostore u više zemalja sveta. Ivan Meštrović je tokom šest decenija aktivnog rada izgradio opus koji ga svrstava među najznačajnije skulptore modernog doba, a njegov uticaj i danas se oseća u evropskoj i severnoameričkoj umetničkoj sceni.Rođen kao pastir u siromašnoj dalmatinskoj porodici, Meštrović je zahvaljujući izuzetnom prirodnom talentu i upornosti prešao put od seoskog klesara do umetnika čija su dela izlagana u najuglednijim svetskim muzejima, uključujući njujorški Metropoliten muzej. Njegov rad odlikuje snažan izraz, monumentalnost forme i duboka povezanost sa narodnom tradicijom, istorijom i religioznim motivima, zbog čega ga istoričari umetnosti smatraju jednim od najznačajnijih vajara svog doba.

Rani život i detinjstvo

Ivan Meštrović rođen je 15. avgusta 1883. godine u Vrpolju, malom slavonskom mestu nadomak Đakova, kao sin Mate Meštrovića i Marte, rođene Kurobasa. Ubrzo nakon njegovog rođenja porodica se vratila u zavičajno selo Otavice, u Dalmatinskoj zagori, odakle je poticala.Detinjstvo je proveo u skromnim, seoskim uslovima, čuvajući ovce i slušajući narodnu epsku poeziju i istorijske balade, koje su kasnije ostavile dubok trag na njegovo umetničko izražavanje. Već kao dečak pokazivao je izraženu sklonost ka rezbarenju u drvetu i klesanju kamena, izrađujući svoje prve radove bez ikakve formalne obuke.Njegov mladalački talenat brzo je primećen u lokalnoj sredini. U Bojčićevoj krčmi u Otavicama priredio je svoju prvu, sasvim skromnu "izložbu", u kojoj je pokazao svoje dečačke crteže i pesme. Zadarski list Narodni list objavio je jedan od prvih zapisa o darovitom dečaku iz Otavica, čime je njegovo ime prvi put dospelo u javnost.Odrastanje u siromašnoj seoskoj porodici, bez pristupa formalnom umetničkom obrazovanju, oblikovalo je i njegov kasniji pogled na svet, kao i snažnu vezanost za rodni kraj kojoj se, uprkos kasnijem životu u velikim evropskim i američkim gradovima, uvek iznova vraćao kroz svoja dela.

Obrazovanje

Zahvaljujući finansijskoj pomoći meštana Drniša, koji su u okviru lokalnog dobrotvornog društva prikupili sredstva za njegovo školovanje, mladi Meštrović je 1900. godine otišao u Split, gde je šegrtovao u klesarskoj radionici vajara Pavla Bilinića. Bilinićeva supruga, koja je radila kao profesorica, prepoznala je njegov potencijal i pomogla mu u daljem obrazovanju.Ubrzo je, uz podršku jednog bečkog industrijalca koji je prepoznao njegov dar, dobio priliku da nastavi školovanje u Beču. Tamo je, nakon što je u kratkom roku savladao nemački jezik i prilagodio se novoj sredini, upisao Akademiju likovnih umetnosti, na kojoj je studirao od 1901. do 1906. godine. Tokom studija, pod uticajem arhitekte Fridriha Omana, izučavao je i arhitekturu, oblast koja će kasnije postati sastavni deo njegovog umetničkog izraza.Bečki period bio je presudan za formiranje njegovog umetničkog jezika. Već kao student, Ivan Meštrović je 1903. godine prvi put javno izložio svoje radove na izložbi Bečke secesije, umetničkog pokreta čiji je zvanični član postao 1906. godine. Kroz kontakt sa bečkom akademskom sredinom i secesionističkim krugovima, mladi vajar je brzo napredovao, a njegovi radovi su već tada privlačili pažnju austrijskih kritičara.

Početak karijere

Rane radove Ivana Meštrovića odlikuje snažan uticaj bečke secesije, simbolizma i impresionističke obrade površine, pri čemu je poseban trag ostavilo njegovo divljenje delu francuskog vajara Ogista Rodena. Meštrović se 1908. godine preselio u Pariz, gde je iznajmio atelje na Monparnasu i uključio se u umetnički život francuske prestonice.U Parizu je izlagao na Salonu jeseni i Salonu francuskih umetnika, što mu je donelo prve značajnije kritike i pažnju umetničke javnosti. Upravo je tada uspostavio i lično poznanstvo sa Rodenom, koji je zapazio njegova dela i pratio njegov dalji rad sa velikim interesovanjem.U ovom periodu Meštrović je počeo da radi na svom najambicioznijem ranom projektu – Vidovdanskom hramu, zamišljenom kao monumentalna arhitektonsko-vajarska celina inspirisana narodnom epikom i istorijskim predanjima o Kosovskom boju. Iako hram nikada nije u potpunosti realizovan, pojedini fragmenti ovog ciklusa, poput konjaničke skulpture kraljevića Marka, postali su neka od njegovih najpoznatijih ranih dela.Godine 1909. priređena mu je opsežna samostalna izložba u galeriji Secesije u Beču, čime je potvrđena njegova pozicija jednog od vodećih mladih vajara tog vremena. Njegova umetnost postepeno se udaljavala od dekorativnog secesionizma ka monumentalnijem, herojskom izrazu.U ovom periodu Meštrović je postao i idejni vođa Udruženja hrvatskih umetnika "Medulić", osnovanog 1908. godine u Splitu pod vođstvom slikara Emanuela Vidovića. Uz Meštrovića, članovi udruženja bili su i vajar Toma Rosandić, slikar Mirko Rački i grafičar Tomislav Krizman, a zajednički cilj bio im je stvaranje umetnosti nadahnute narodnom epikom i herojskim pesmama južnoslovenskih naroda.

Uspon do popularnosti

Prekretnicu u karijeri Ivana Meštrovića predstavljala je Međunarodna izložba umetnosti u Rimu 1911. godine, na kojoj je za svoja dela iz Kosovskog ciklusa dobio najviše priznanje za skulpturu. Njegovo učešće u srpskom paviljonu, umesto u paviljonu Austro-Ugarske monarhije čiji je bio podanik, predstavljalo je i jasan politički stav mladog umetnika. Ova nagrada mu je donela međunarodnu afirmaciju i svrstala ga među vodeće evropske vajare tog doba.Sam paviljon Kraljevine Srbije za ovu izložbu projektovali su, na inicijativu umetnika okupljenih oko udruženja "Medulić", arhitekta Petar Bajalović i vajari Ivan Meštrović i Toma Rosandić, dok je Meštrović u Rimu izložio sedamdesetak radova. Povodom pitanja o svom nacionalnom opredeljenju, koje se u domaćoj javnosti tih godina često postavljalo, Meštrović je tada izjavio da srpski i hrvatski narod smatra jednim narodom pod dva imena.Nakon rimskog uspeha, Meštrović je nastavio da izlaže širom Evrope, a naredne četiri godine proveo je delom u Rimu, izučavajući antičku skulpturu. Godine 1915. postao je prvi umetnik sa ovih prostora kome je priređena samostalna izložba u londonskom muzeju Victoria and Albert Museum, a izlagao je i u galerijama u Londonu, Glazgovu i Edinburgu.Tokom Prvog svetskog rata bio je politički angažovan, delujući u Jugoslovenskom odboru sa Antom Trumbićem i Franom Supilom, čiji je cilj bilo ujedinjenje južnoslovenskih naroda u zajedničku državu. Ovaj angažman doneo mu je poznanstva sa brojnim evropskim državnicima, novinarima i javnim ličnostima tog vremena, a njegov umetnički ugled dodatno je ojačao njegov politički uticaj.

Najveći uspesi

U periodu između dva svetska rata Ivan Meštrović stvorio je neka od svojih najpoznatijih dela. Posle rata vratio se u domovinu, gde je u Zagrebu, u periodu od 1920. do 1923. godine, uredio kuću i izgradio atelje, koji danas funkcioniše kao stalna muzejska postavka. U isto vreme, za park na beogradskom Kalemegdanu izradio je čuveni spomenik "Pobednik", jedno od njegovih najprepoznatljivijih i najčešće reprodukovanih dela.Meštrović je oblikovao i spomenik Grguru Ninskom u Splitu, spomenik Nikoli Tesli u Zagrebu, kao i mauzolej porodice Račić u Cavtatu, nazvan "Kraljica anđela", na kojem je radio od 1920. do 1923. godine. U rodnim Otavicama je između 1926. i 1931. godine podigao crkvu Presvetog Otkupitelja sa porodičnim mauzolejom, čije je unutrašnje uređenje trajalo sve do 1937. godine.Jedno od njegovih najznačajnijih monumentalnih ostvarenja u Srbiji jeste Spomenik Neznanom junaku na Avali kod Beograda. Ideju o izgradnji spomenika Meštrović je 1932. godine izneo kralju Aleksandru I Karađorđeviću, a mauzolej, posvećen palim ratnicima Prvog svetskog rata, podignut je u periodu od 1934. do 1938. godine na mestu srušenog srednjovekovnog utvrđenja Žrnov. Spomenik odlikuju monumentalne karijatide koje simbolički predstavljaju žene iz različitih krajeva tadašnje Kraljevine Jugoslavije.Godine 1931. u Splitu je počeo izgradnju porodične vile, dovršene 1939. godine, koja danas funkcioniše kao Galerija Meštrović. Iste godine obnovio je i obližnji kompleks Kaštelet-Crikvine, u kojem je izgradio kapelu Svetog Krsta.Njegova dela dospela su i na američki kontinent – u Čikagu su postavljene njegove poznate skulpture Indijanaca, dok se rad "Job" nalazi u Njujorku. Godine 1947. Meštrović se trajno nastanio u Sjedinjenim Državama, gde je nastavio da stvara, izlaže i predaje sve do kraja života.

• Spomenik "Pobednik" na Kalemegdanu u Beogradu
• Spomenik Grguru Ninskom u Splitu
• "Zdenac života" u Zagrebu
• Mauzolej porodice Račić u Cavtatu
• Spomenik Neznanom junaku na Avali kod Beograda
• Skulpture Indijanaca u Čikagu
• Spomenik Nikoli Tesli u Zagrebu
• Crkva Presvetog Otkupitelja sa mauzolejom u Otavicama

Privatni život

Ivan Meštrović se 1907. godine venčao sa Ružom Klein, sa kojom je pre toga godinama živeo u zajednici. Ovaj brak, u kome nisu imali dece, trajao je do 1925. godine, kada su se zvanično razveli.Godine 1922. u Dubrovniku je upoznao Olgu Kesterčanek, magistru farmacije poreklom iz Križevaca, sa kojom se venčao 1928. godine. Iz ovog braka rođeno je četvoro dece – Marta, Tvrtko, Marija i Mate. Ćerka Marta preminula je 1949. godine u 24. godini, a sin Tvrtko 1961. godine, samo nekoliko meseci pre očeve smrti.Tokom Drugog svetskog rata, zbog javno iskazanog protivljenja italijanskom iredentizmu prema Dalmaciji i odbijanja poziva da poseti Berlin, ustaške vlasti su ga zatvorile na tri i po meseca. Zahvaljujući intervenciji nemačkih vlasti pušten je iz zatvora, nakon čega se, uz pomoć Vatikana, preselio prvo u Veneciju, a potom u Rim i neutralnu Švajcarsku, gde se cela porodica sklonila 1943. godine.Njegova prva supruga Ruža Klein preminula je u Zagrebu 1942. godine. Posle rata, Meštrović je odbio poziv jugoslovenskih vlasti da se vrati u zemlju, zbog neslaganja sa komunističkim uređenjem, i 1947. godine se trajno nastanio u Sjedinjenim Američkim Državama, gde je dobio i američko državljanstvo. Domovinu je posle toga posetio samo jednom, 1959. godine.Ivan Meštrović preminuo je 16. januara 1962. godine u gradu South Bend, u američkoj saveznoj državi Indijana, samo nekoliko meseci nakon smrti sina Tvrtka. Tačan uzrok smrti nije javno poznat. Sahranjen je 24. januara 1962. godine u porodičnom mauzoleju u crkvi Presvetog Otkupitelja u Otavicama, koju je sam projektovao, a crkveni obred prilikom ukopa u tadašnjoj komunističkoj Jugoslaviji izazvao je zabrinutost vlasti.

Zanimljivosti

• Meštrović je bio prvi umetnik kome je za života priređena samostalna izložba u njujorškom Metropoliten muzeju.
• Bio je lično poznat sa vajarem Ogistom Rodenom, koji je pratio njegov rad tokom pariskog perioda i portretisao ga tokom njihovog druženja u Rimu.
• Domovinu je, nakon odlaska u SAD, posetio samo jednom, 1959. godine, kada je razgovarao sa maršalom Josipom Brozom Titom, koji ga je bezuspešno pokušao nagovoriti da se vrati u zemlju.
• Napisao je memoare pod nazivom "Uspomene na političke ljude i događaje", objavljene posthumno u Buenos Ajresu.
• Bio je prijatelj sa naučnikom Nikolom Teslom, čiji je spomenik i izradio.
• Predavao je kao profesor na Univerzitetu Sirakjuz, a potom i na Univerzitetu Notr Dam u Indijani.
• Pored skulpture i arhitekture, bavio se i slikarstvom, a jedno od poznatijih dela u ovoj tehnici je slika "Moja mati" iz 1911. godine.

Nagrade i priznanja

Za svoj umetnički rad Ivan Meštrović je tokom karijere dobio više značajnih priznanja. Godine 1911. osvojio je najveću nagradu za skulpturu na Međunarodnoj izložbi umetnosti u Rimu. Postao je Grand Officier Legije časti u Francuskoj, a bio je i član Akademije nauka i umetnosti u Beogradu.U Sjedinjenim Državama, 1956. godine, dodeljena mu je Zlatna medalja Američke akademije umetnosti i književnosti. Bio je i prvi rektor novoosnovane Akademije likovnih umetnosti u Zagrebu, čime je dao značajan doprinos i visokoškolskom umetničkom obrazovanju u domovini.

Nasleđe i uticaj

Ivan Meštrović ostavio je iza sebe obiman opus koji je danas raspoređen u više muzeja i galerija. Hrvatskom narodu je poklonio Narodnu galeriju i Kaštelet u Splitu, Atelje Meštrović u Zagrebu, kao i porodičnu grobnicu sa crkvicom u Otavicama, gde je i sahranjen.Njegov rad danas se izučava kao jedan od ključnih doprinosa evropskoj skulpturi dvadesetog veka, a dela poput "Pobednika" na Kalemegdanu i spomenika Grguru Ninskom u Splitu i danas predstavljaju prepoznatljive simbole gradova u kojima se nalaze. Muzeji Ivana Meštrovića u Splitu i Zagrebu i danas čuvaju i predstavljaju javnosti njegovo bogato umetničko nasleđe, a njegova dela redovno su predmet izložbi i naučnih publikacija širom sveta.Kao vodeća ličnost umetničkog života u Zagrebu i Splitu, Meštrović je snažno uticao na mlađu generaciju vajara, među kojima se posebno izdvajaju Toma Rosandić, Antun Augustinčić i Frano Kršinić, koji su nastavili razvijati monumentalni izraz koji je on u velikoj meri utemeljio na ovim prostorima.

Biografija - najčešća pitanja

Kada je rođen Ivan Meštrović?

Ivan Meštrović je rođen 15. avgusta 1883. godine u Vrpolju, u Slavoniji.

Kada i gde je umro Ivan Meštrović?

Preminuo je 16. januara 1962. godine u gradu South Bend, u američkoj saveznoj državi Indijana, u 79. godini života.

Čime se bavio Ivan Meštrović?

Bio je vajar, arhitekta i pisac, a smatra se jednim od najznačajnijih evropskih skulptora dvadesetog veka.

Koje je najpoznatije delo Ivana Meštrovića?

Među njegovim najpoznatijim delima izdvajaju se spomenik "Pobednik" na beogradskom Kalemegdanu i spomenik Grguru Ninskom u Splitu.

Gde je Ivan Meštrović studirao?

Studirao je na Akademiji likovnih umetnosti u Beču, u periodu od 1901. do 1906. godine.

Da li je Ivan Meštrović imao decu?

Imao je četvoro dece iz braka sa Olgom Kesterčanek – Martu, Tvrtka, Mariju i Matu. Dvoje dece, Marta i Tvrtko, preminuli su pre njega.

Zašto se Ivan Meštrović preselio u Sjedinjene Države?

Nakon Drugog svetskog rata odbio je da se vrati u komunističku Jugoslaviju i 1947. godine trajno se nastanio u SAD, gde je predavao na univerzitetima Sirakjuz i Notr Dam.

Gde je sahranjen Ivan Meštrović?

Sahranjen je u porodičnom mauzoleju u Otavicama, u crkvi Presvetog Otkupitelja koju je sam projektovao.

Koja je veza Ivana Meštrovića sa Beogradom?

Za Beograd je izradio dva značajna dela – spomenik "Pobednik" na Kalemegdanu i Spomenik Neznanom junaku na Avali, podignut po narudžbini kralja Aleksandra I Karađorđevića.

Da li je Ivan Meštrović bio član kakvog umetničkog udruženja?

Bio je idejni vođa Udruženja hrvatskih umetnika "Medulić", osnovanog 1908. godine u Splitu, u čijem su radu učestvovali i vajar Toma Rosandić i slikar Mirko Rački.

Zaključak

Ivan Meštrović ostaje jedna od najznačajnijih figura evropske umetnosti dvadesetog veka. Od skromnog detinjstva u Dalmatinskoj zagori, preko školovanja u Beču i afirmacije u Parizu i Rimu, do svetske slave i života u Sjedinjenim Državama, njegov životni put oslikava sudbinu umetnika čije je stvaralaštvo nadraslo granice jedne zemlje. Kroz monumentalna dela poput "Pobednika", spomenika Grguru Ninskom i brojnih arhitektonskih ostvarenja, Ivan Meštrović je trajno obeležio javne prostore više gradova sveta, a njegovo nasleđe i danas predstavlja predmet proučavanja istoričara umetnosti.