Ko je Fahri Musliu

Fahri Musliu (alb. Fahri Musliu; Zaplužje kod Dragaša, 1948) albanski je novinar, publicista i prevodilac sa Kosova i Metohije. Gotovo tri decenije bio je jedan od retkih novinara koji su albansku javnost izveštavali iz Beograda, kao dopisnik lista Rilindja, albanske redakcije Glasa Amerike, Radio-televizije Kosova (RTK) i BBC-ja.

Poznat je i kao autor više knjiga, među kojima su dnevnik o danima NATO bombardovanja 1999. godine, knjiga o suđenjima Albancima i monografija o glumcu Bekimu Fehmiju (alb. Bekim Fehmiu). Nakon penzionisanja 2013. godine vratio se u Prizren, gde se uključio i u politički život.

Rani život i detinjstvo

Fahri Musliu rođen je 1948. godine u selu Zaplužje (alb. Zaplluxhë) u Opolju, kraju u opštini Dragaš na jugu Kosova i Metohije. Većina izvora navodi samo godinu rođenja, dok jedan izvor navodi da je rođen 20. jula 1948. godine. Osnovnu školu završio je u rodnom kraju.

Prema sopstvenom svedočenju, detinjstvo mu je obeležio rani gubitak oca. Otac, koji je bio hafiz, ubijen je u dvadeset osmoj godini kada je Fahri imao oko četiri godine, a ubica nikada nije otkriven. Dve godine kasnije umro mu je i đed, a ujak, jedini odrasli muškarac u porodici, radio je u Beogradu. Zbog toga je kao dečak od sedam ili osam godina preuzeo brigu o majci, mlađem bratu, baki i tetki.

Obrazovanje

Posle osnovne škole Musliu je želeo da upiše medicinsku srednju školu u Prizrenu. Kako se u školskoj 1963/64. godini nije upisivala prva godina, upisao je gimnaziju u Prizrenu i završio je 1966/67. godine.

Nakon služenja vojnog roka i godina rada u prosveti, odlučio je da studira novinarstvo. Školske 1972/73. godine upisao se kao vanredni student na Fakultet političkih nauka u Beogradu, na smer novinarstvo. Na redovne studije nije primljen, a vanredne su mu omogućile da radi i izdržava porodicu. Fakultet političkih nauka u Beogradu navodi se i u njegovom javnom profilu, ali nijedan od pregledanih izvora ne potvrđuje datum diplomiranja.

Početak karijere

Prve novinarske tekstove Musliu je pisao još kao srednjoškolac. Prema jednom razgovoru, kratku vest o otvaranju prodavnice žita i brašna u susednom selu poslao je listu Rilindja, tada jedinom dnevnom listu na albanskom jeziku na Kosovu i Metohiji, koji ju je objavio. Većina izvora navodi 1968. godinu kao početak njegovog novinarskog rada, kada je kao saradnik pisao za Rilindju i radio na Radio Prištini.

Od oktobra 1967. do kraja novembra 1969. radio je kao učitelj u osnovnoj školi u svom kraju. Vojni rok služio je u Bileći, od novembra 1969. do kraja aprila 1971. godine, a zatim se vratio u istu školu, gde je ostao do septembra 1972. godine. Prema njegovim rečima, planove za posao u lokalnoj upravi osujetili su mu zvaničnici koji su ga smatrali nepodobnim zbog glasanja protiv lokalnog partijskog sekretara. Taj događaj ga je, kako kaže, usmerio ka studijama novinarstva u Beogradu.

U Beograd je otišao u jesen 1972. godine, ostavivši porodicu u Zaplužju. Da bi se izdržavao, radio je u Gradskoj čistoći, a od januara 1978. godine u preduzeću Infostan. Istovremeno je studirao i ponovo počeo da sarađuje sa Rilindjom iz Beograda, uglavnom pišući o kulturi i životu Albanaca u glavnom gradu.

Dopisnik Rilindje i Radio Jugoslavije

Od aprila 1982. godine Musliu je radio u albanskoj redakciji Radio Jugoslavije. Njegov novinarski put presudno se promenio 1985. godine, kada je postao stalni dopisnik lista Rilindja iz Beograda. Izvori se razlikuju oko tačnog datuma: većina navodi 1. april 1985. godine, dok on u jednom razgovoru pominje maj iste godine.

Rilindja je u to vreme imala veliki tiraž i uticaj među Albancima u Jugoslaviji. Musliu je izveštavao o partijskim plenumima, kongresima i skupštinskim sednicama posvećenim Kosovu i Metohiji. Kasnije je govorio da je radio samostalno i da mu nijedan urednik nije cenzurisao tekstove. Pisao je i za druge albanske listove, kao i za beogradske i zagrebačke medije Borba, Naša Borba, Danas i Vjesnik.

Kada je Rilindja u avgustu 1990. godine ukinuta odlukom tadašnjih vlasti, nastavio je da radi kao dopisnik lista Bujku. Prema sopstvenim rečima, u Beogradu se nikada nije osećao inferiornim i često je ulazio u polemike s kolegama i akademicima.

Dopisnik Glasa Amerike, RTK i BBC-ja

Od 1993. godine Musliu je bio dopisnik albanske redakcije Glasa Amerike iz Beograda. Izvori se razlikuju oko meseca početka: dva navode maj, a jedan jun 1993. godine. Za Glas Amerike radio je do juna 2005. godine.

U junu 2005. godine prešao je u Radio-televiziju Kosova (RTK) kao stalni dopisnik iz Beograda. Na toj funkciji ostao je do penzionisanja 2013. godine. Izvori kao vreme odlaska u penziju navode jul, odnosno kraj jula 2013. godine. Paralelno je od 2008. do 2012. godine izveštavao i za albansku redakciju BBC-ja. Većina izvora navodi taj raspon, dok se u jednom razgovoru kao početak pominje januar 2007. godine.

Tokom ovih godina pratio je pre svega političku situaciju u Srbiji i teme vezane za Kosovo i Metohiju. Radio je neretko od jutra do kasno u noć, naročito za vreme političkih skupova i skupštinskih rasprava.

Fahri Musliu u Beogradu tokom NATO bombardovanja 1999.

Najpoznatije poglavlje njegove karijere vezano je za 1999. godinu. Kada je NATO počeo vazdušne napade na Jugoslaviju 24. marta 1999. godine, Musliu je bio jedan od retkih Albanaca koji su ostali u Beogradu. Porodica mu je za to vreme bila u Prizrenu, sa kojom je imao vrlo malo kontakta.

Iako su mu pojedine strane ambasade ponudile mogućnost da napusti Beograd, odbio je. Kasnije je objasnio da je o tome presudio poziv, jer je izveštavanje iz ratne zone za novinara izuzetno važno. Kao dopisnik Glasa Amerike bio je izložen pritiscima. Za vreme rata zabranjeno je izveštavanje stranim medijima, a on je, prema sopstvenim rečima, dobijao pretnje telefonom i preko interfona stana u kome je živeo. Albanaca je u gradu bilo malo, jer je većina napustila Beograd u prvim danima.

Iz tih dana nastao je dnevnik koji je kasnije objavio kao knjigu. U Prizren se vratio 24. juna 1999. godine, posle devedeset dana ovog perioda, kada se ponovo sastao sa porodicom.

Najveći uspesi

Najveći uspesi Fahrija Musliua vezani su za višedecenijski novinarski rad i za knjige koje dokumentuju prelomne trenutke novije istorije Kosova i Metohije. U profesionalnom smislu izdvaja se rad kao dopisnik u ključnim redakcijama albanskog govornog prostora, u vreme kada je izveštavanje iz Beograda bilo posebno zahtevno.

Uz to, njegovi dnevnički zapisi iz 1999. godine, objavljeni na albanskom i srpskom jeziku, smatraju se vrednim svedočanstvom o tom periodu. Autor je u njima, prema recenzentima, pored političkih zbivanja zabeležio i ljudsku dimenziju života u Beogradu u ratu.

Knjige i publicistika

Pored novinarstva, Musliu se bavi publicistikom i prevođenjem. Prema dostupnim bibliografijama, objavio je sledeće knjige:

• „Tunelet e tmerrit“ (Priština, 1992), u koautorstvu sa Ibrahimom Osmanijem;
• „Gjykimet e pengjeve“ (Prizren, 2002), o suđenjima albanskim zatvorenicima, a na srpskom „Montirani proces protiv kosovskih Albanaca“ (Beograd, 2007); dopunjeno izdanje objavljeno je pod naslovom „Proceset e kurdisura kundër shqiptarëve të Kosovës (1999–2001)“;
• „Shthurja e nyjës së Kosovës – shikimi nga dy anë“ (Beograd, 2005), u koautorstvu sa Draganom Bajncem, na albanskom, srpskom i engleskom jeziku;
• „Zyber Kryeziu – Baca, atdhetar i paepur i Opojës“ (Prizren, 2006);
• „Ditari i një shqiptari në Beograd“ (Prizren, 2006), na srpskom „Dnevnik Albanca u Beogradu“ (2007), a 2023. godine ponovo objavljen kao „Ditari i gazetarit shqiptar në Beograd (janar–qershor 1999)“;
• „Masakra e Suharekës“ (2010), na srpskom „Masakr u Suvoj Reci“ u izdanju Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji;
• „Bekim Fehmiu – Odiseu i Kosovës“ (Prizren, 2015; dopunjeno izdanje 2021), monografija o glumcu Bekimu Fehmiju;
• „Më quajnë Bekim Fehmiu“ (Tirana, 2022), kratka ilustrovana biografija glumca.

Kao prevodilac preveo je, između ostalog, dva toma „Dijaloga Albanaca i Srba“ (1997. i 1998), knjigu Milenka Markovića „Od autonomije do samoopredeljenja“ (1998) i zbornike radova objavljene u Beogradu i Sarajevu. Prema jednom izvoru, u pripremi je bila i knjiga o etici informisanja u novinarstvu.

Početkom 2020. godine mediji su javili da snima dokumentarni film o Bekimu Fehmiju. Opus njegovih knjiga predstavljen je 29. oktobra 2024. godine na Univerzitetu Jugoistočne Evrope u Tetovu, u biblioteci „Max van der Stoel“, uz učešće rektora Abdylmenafa Bexhetija i novinara Xhelala Nezirija i Bardhyla Zajmija. Inicijator promocije bio je novinar Selajdin Xhezari. Knjige je predstavio i u biblioteci „Ulqini“ u Ulcinju.

Medijske optužbe i demantiji

Poseban period u životu Fahrija Musliua obeležile su kampanje u delu medija. Prema njegovim navodima, počelo je 2010. godine, kada je beogradski nedeljnik „Tabloid“ Milovana Brkića objavio izvod iz njegovog dnevnika uz poziv tužilaštvu za ratne zločine da ga goni. Musliu je tvrdio da su odlomci izvučeni iz konteksta, jer se tekst odnosio na razgovor sa zatvorenikom vojnog zatvora.

Kasnije su u „Tabloidu“, a potom 2014. godine i na hrvatskom portalu Dnevno.hr, objavljene tvrdnje da je on biološki otac Aleksandra Vučića. Te tvrdnje preneli su i pojedini mediji na Kosovu i Metohiji, u Albaniji i Makedoniji. Musliu ih je javno nazvao klevetom i tražio je zaštitu. Savet za štampu Kosova, prema njegovim rečima, nije smatrao da je povređen. Za ove navode nisu iznети nikakvi potvrđeni dokazi. Vučić je u javnom nastupu 2023. godine izjavio da mu se otac zove Anđelko Vučić. Prema Musliuovom izlaganju, Vučić je rođen 1970. godine, u vreme kada je on služio vojni rok.

Musliu je u razgovoru za beogradski medij izjavio da su ga ove kampanje teško pogodile i da su se tokom njih dešavale provokacije upućene njegovim unucima u školi.

Povratak u Prizren i politički angažman

Posle penzionisanja Musliu je živeo između Prizrena i Beograda, a povremeno je pisao za dnevni list Koha Ditore i Al Džaziru. Prema izveštaju iz 2017. godine, penzija mu nije odgovarala, jer je voleo debatu i polemiku.

U maju 2017. godine njegovo ime našlo se u inicijativnom savetu prizrenskog ogranka nove političke stranke Alternativa, koju su predvodili gradonačelnica Đakovice Mimoza Kusari-Lila i poslanik Ilir Deda. Na parlamentarnim izborima 11. juna 2017. godine stranka je nastupila u koaliciji sa Demokratskim savezom Kosova (LDK) i Savezom za budućnost Kosova (AKR). Musliu nije bio na poslaničkoj listi, ali je stranku video kao prostor za svoje ideje, među kojima je saradnja svih zajednica na Kosovu i Metohiji u okviru jedinstvene strukture. U savet u Prizrenu uključio je predstavnike bošnjačke, turske i romske zajednice.

Isto tako je govorio da Kosovo i Metohija posle proglašenja nezavisnosti 2008. godine „klizi ka dnu“ i kritikovao je stanje u novinarstvu na Kosovu i Metohiji, koje je, po njegovom mišljenju, sve manje profesionalno. Prema pisanju portala Kosovo Online, svojevremeno je predložio i da funkciju predsednika na Kosovu i Metohiji obavlja Srpkinja Rada Trajković, što je izazvalo niz komentara.

Privatni život

Fahri Musliu je oženjen i otac je četiri ćerke. Jedna od njih, Valbona, sa porodicom je bila u Prizrenu tokom bombardovanja 1999. godine, a u dnevniku je objavljena i njihova prepiska. Najstarije dete rodilo mu se 1972. godine, pre odlaska u Beograd. Prema izveštaju iz 2017. godine, jedna od ćerki završila je master studije psihologije. Živi u Prizrenu, gde često provodi vreme sa prijateljima u gradskom centru.

Zbog bliskosti dvaju gradova često je putovao do Beograda, gde je imao brojne prijatelje i saradnike iz javnog života. Fotografija iz 2008. godine prikazuje ga uz srpsku istoričarku Latinku Perović. Sam je govorio da je život u Beogradu bio najlepši period njegovog života.

Zanimljivosti

• Svoj prvi novinski tekst, kako sam kaže, napisao je olovkom u svesci kao srednjoškolac, a objavila ga je Rilindja.
• Tokom 1999. godine ostao je u Beogradu uprkos pretnjama i ponudama da ga ambasade evakuišu.
• Radio je u Gradskoj čistoći i u preduzeću Infostan dok je studirao novinarstvo.
• Jedan je od osnivača Evropskog pokreta u Srbiji, kao i saosnivač Foruma za etničke odnose i Nezavisnog udruženja novinara Srbije.
• Pored albanskog, piše i na srpskom, a neke njegove knjige objavljene su i na engleskom jeziku.

Nagrade i priznanja

Prema dostupnim izvorima, Fahri Musliu dobitnik je godišnje nagrade za najboljeg novinara lista Rilindja za 1987. godinu. Druge nagrade ili priznanja nije moguće pouzdano potvrditi iz pregledanih izvora.

Nasleđe i uticaj

Nasleđe Fahrija Musliua vezano je za ulogu posrednika između dve javnosti u periodu kada su odnosi bili najzategnutiji. Kao albanski novinar u Beogradu izveštavao je na albanskom jeziku, a često i u neposrednoj blizini političkih središta, o događajima koji su oblikovali Kosovo i Metohiju i Srbiju.

Njegove knjige, naročito dnevnik iz 1999. godine, korisne su istoričarima i novinarima, jer su, kako je sam rekao na promociji, zasnovane na činjenicama i dokumentima. Pored toga, kao autor monografije o Bekimu Fehmiju doprineo je očuvanju sećanja na jednog od najpoznatijih glumaca jugoslovenskog filma.