Ko je Muamer Zukorlić

Muamer Zukorlić bio je jedan od najuticajnijih i istovremeno najkontroverznijih javnih ličnosti Sandžaka i Srbije s kraja XX i početka XXI veka. Tri decenije stajao je na čelu verskog života Bošnjaka u ovom delu zemlje, a poslednjih godina života prešao je i u aktivnu politiku, dogurao do funkcije potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije. Muamer Zukorlić rođen je u selu Orlje kod Tutina, a preminuo je iznenada 2021. godine u Novom Pazaru, gradu koji je decenijama bio središte njegovog delovanja.Njegov život bio je isprepletan verskim, obrazovnim i političkim angažmanom – od osnivanja Mešihata Islamske zajednice Sandžaka, preko podizanja Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru, do osnivanja sopstvene političke stranke. Za jedne je predstavljao simbol identiteta i otpora, za druge kontroverznog lidera čije su metode i uticaj izazivali podeljena mišljenja.

Rani život i detinjstvo

Muamer Zukorlić rođen je 15. februara 1970. godine u selu Orlje, u opštini Tutin, u bošnjačkoj porodici. Odrastao je sa roditeljima i dvojicom mlađe braće u skromnoj sredini sandžačkog kraja. Prema podacima koje je porodica kasnije iznela u javnost, majka Zukorlića poticala je iz porodice Radončić, za koju se navodi da vodi poreklo od albanskog plemena Škreli, mada ovaj podatak nije moguće nezavisno proveriti iz zvaničnih izvora, pa ga treba uzeti sa rezervom.Osnovnu školu završio je u rodnom kraju, u selu Ribariće, opština Tutin. Već u ranoj mladosti opredelio se za versko obrazovanje, što će odrediti pravac čitavog njegovog kasnijeg života.

Obrazovanje

Srednje versko obrazovanje Zukorlić je stekao u čuvenoj Medresi „Gazi Husrev-beg" u Sarajevu, jednoj od najstarijih i najuglednijih islamskih obrazovnih ustanova na Balkanu. Nakon završetka medrese, odslužio je jednogodišnji vojni rok u Gospiću i na Svetom Roku u Hrvatskoj.Visoko obrazovanje nastavio je u inostranstvu – upisao je Islamski fakultet, odsek šerijatsko pravo, na univerzitetu „Emir Abdel-Kadir" u Konstantini, u Alžiru, gde je 1993. godine diplomirao filozofiju šerijatskog prava (usuli fikh). Postdiplomske studije nastavio je u Libanu, na univerzitetu „El-Džinan" u Tripoliju, gde se usavršavao u oblasti egzegeze Kur'ana (tefsir). Kasnije je doktorirao na Internacionalnom univerzitetu u Novom Pazaru, ustanovi koju je sam osnovao. Tečno je govorio, pisao i čitao arapski jezik, služio se turskim, a razumeo je i engleski.

Početak karijere

Po povratku iz Alžira 1993. godine, Zukorlić se odmah uključio u verski i društveni život Sandžaka. Postao je profesor u medresi „Gazi Isa-beg" u Novom Pazaru, a ubrzo, uz podršku tadašnjeg lidera sandžačkih Bošnjaka Sulejmana Ugljanina i njegove Stranke demokratske akcije (SDA), postavljen je za sandžačkog muftiju. Iste, 1993. godine, osnovan je Mešihat Islamske zajednice Sandžaka, čiji je Zukorlić postao prvi predsednik, na toj funkciji ostajući i nakon reizbora 1998. i 2003. godine.U ovom periodu Zukorlić gradi sopstvenu bazu uticaja, nezavisnu od dotadašnjih političkih struktura, i postepeno postaje jedan od najprepoznatljivijih glasova sandžačkih Bošnjaka. Bio je osnivač i prvi glavni i odgovorni urednik lista Glas islama, koji se smatra zvaničnim glasilom Islamske zajednice u Srbiji, a inicirao je i osnivanje izdavačke kuće „El Kelimeh" i mektebske nastave za predškolski i školski uzrast.

Uspon do popularnosti

Zukorlićev uticaj naglo raste tokom 2000-ih godina. Godine 2002. osnovao je Internacionalni univerzitet u Novom Pazaru i postao njegov prvi rektor, funkciju koju je obavljao dugi niz godina, dok je istovremeno bio i prvi dekan Fakulteta za islamske studije. Univerzitet je dobio dozvolu za rad, mada nikada nije stekao punu akreditaciju, što je bila jedna od tema kritika upućenih na njegov račun.Godine 2007. došlo je do podele unutar Islamske zajednice – formirana je Islamska zajednica Srbije sa sedištem u Beogradu, dok je Zukorlić 27. marta iste godine izabran za predsednika i glavnog muftiju Islamske zajednice u Srbiji, sa sedištem u Novom Pazaru, funkciju na kojoj je potvrđen i na izborima u julu 2008. godine. Istovremeno je bio i član Rijaseta Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini.Zukorlić je 2009. godine osnovao i Bošnjačku kulturnu zajednicu, koja je već naredne godine, na prvim direktnim izborima za Nacionalni savet Bošnjaka održanim 6. juna 2010, osvojila najveći pojedinačni broj glasova (između 45 i 50 odsto) i obezbedila mu većinu u Bošnjačkom nacionalnom vijeću (BNV). Kao dugogodišnji verski autoritet, otvoreno je ulazio u sukobe sa centralnim vlastima u Beogradu, tvrdeći da su prava Bošnjaka u Sandžaku ugrožena. Bio je i jedan od osnivača Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti (BANU), gde je bio redovni član.

Ulazak u politiku

Zukorlić se 2012. godine kandidovao za predsednika Srbije, nastupajući kao kandidat građanske grupe. Tokom kampanje se zalagao za prava žena, pomirenje između muslimanskih zajednica i nemuslimanskog stanovništva Srbije, kao i za ukidanje diskriminacije manjina, a poredio je samog sebe sa Barakom Obamom. Na izborima je osvojio 54.492 glasa i zauzeo jedanaesto mesto, nakon čega je izneo tvrdnje o izbornim nepravilnostima. Godinu dana kasnije priključio se Bošnjačkoj demokratskoj zajednici Sandžaka, koja je u decembru 2017. preimenovana u Stranku pravde i pomirenja (SPP), sa ciljem da svoje delovanje proširi izvan Sandžaka. Zukorlić je izabran za predsednika ove stranke.Sa mesta glavnog muftije povukao se 2016. godine kako bi se posvetio parlamentarnoj kampanji. Na vanrednim parlamentarnim izborima održanim 24. aprila 2016. lista koju je predvodio osvojila je 32.526 glasova i dva poslanička mandata, a Zukorlić je po prvi put postao narodni poslanik. Na lokalnim izborima iste godine izabran je i za odbornika u Skupštini grada Novog Pazara, funkciju koju je obavljao do 2020. godine. Na parlamentarnim izborima u junu 2020. njegova lista osvojila je 32.170 glasova i četiri mandata. Iste godine, 22. oktobra 2020, izabran je za jednog od potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije, funkciju koju je obavljao sve do smrti.

Najveći uspesi

• Osnivanje Mešihata Islamske zajednice Sandžaka 1993. godine i dugogodišnje vođenje verske zajednice Bošnjaka u ovom kraju
• Osnivanje Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru 2002. godine i njegovog Fakulteta za islamske studije
• Izbor za predsednika i glavnog muftiju Islamske zajednice u Srbiji 2007. godine
• Osnivanje Bošnjačke kulturne zajednice i pobeda na prvim direktnim izborima za Nacionalni savet Bošnjaka 2010. godine
• Osnivanje političke Stranke pravde i pomirenja i višestruki izbor za narodnog poslanika
• Izbor za potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije 2020. godine
• Članstvo u Bošnjačkoj akademiji nauka i umjetnosti kao jedan od njenih osnivača

Politički stavovi i kontroverze

Zukorlić je tokom karijere zastupao društveno konzervativne stavove, protiveći se zakonima o rodnoj ravnopravnosti i zaštiti od diskriminacije, iako se ranije javno zalagao za ukidanje diskriminacije manjinskih zajednica. Tokom 2020. godine izazvao je reakcije kada je širenje virusa koji izaziva kovid-19 dovodio u vezu sa homoseksualnošću i paradama ponosa, na šta je reagovalo udruženje „Da se zna". Zalagao se za potpunu zabranu kockarnica i kladionica, za borbu protiv organizovanog kriminala i za decentralizaciju Srbije, dok se istovremeno protivio radikalnom nacionalizmu i asimilaciji etničkih zajednica.Njegovo obezbeđenje bilo je predmet medijskih navoda da su u njemu bili angažovani ljudi koji su nezakonito nosili oružje ili bili osuđivani za pokušaj ubistva, što je Zukorlić demantovao. Porodica, fondacija i Internacionalni univerzitet u Novom Pazaru, čiji je bio suosnivač, dovođeni su u vezu i sa nelegalnom gradnjom više objekata u Novom Pazaru i Tutinu. U političkom smislu, tokom poslednjih godina mandata u Skupštini Srbije, iako je izostao sa 695 sednica glasanja, u svim glasanjima na kojima je učestvovao glasao je u skladu sa linijom vladajuće Srpske napredne stranke (SNS), čijeg je kandidata Aleksandra Vučića podržao i na predsedničkim izborima 2017. godine.

Privatni život

Muamer Zukorlić bio je oženjen tri puta i imao je ukupno osmoro dece. Njegov sin Usame Zukorlić, rođen 1992. godine u Konstantini u Alžiru, nasledio ga je na čelu Stranke pravde i pomirenja i kasnije postao narodni poslanik, a potom i potpredsednik Narodne skupštine Srbije. Majka Usameta, Umeja Abu Taha, poreklom je Palestinka rođena u Brazilu.Preminuo je iznenada 6. novembra 2021. godine u Novom Pazaru, u 51. godini života, nakon što mu je pozlilo neposredno pred predavanje studentima na Fakultetu za islamske studije. Kao nezvaničan uzrok smrti tada je navođen srčani udar. Sahranjen je narednog dana na groblju u rodnom selu Orlje kod Tutina, a Grad Novi Pazar proglasio je 7. novembar danom žalosti.U aprilu 2022. godine, sin Usame Zukorlić javno je izneo tvrdnju da porodica sumnja da je Muamer Zukorlić otrovan, bilo hranom bilo teškim metalima, na osnovu privatnih laboratorijskih nalaza čije poreklo nije precizirao. Na zahtev porodice i po nalogu Višeg suda, u maju 2022. godine izvršena je ekshumacija i obdukcija posmrtnih ostataka, uz učešće sudskih medicina iz Beograda, Sarajeva i Hamburga. Prema informacijama koje je tužilaštvo u Novom Pazaru saopštilo medijima, nalaz obdukcije pokazao je da je do smrti došlo prirodnim putem, čime zvanično nije potvrđena porodična sumnja o trovanju.

Zanimljivosti

• Bio je kandidat za reisu-l-ulemu Islamske zajednice Bosne i Hercegovine, na izborima je izgubio od Huseina ef. Kavazovića
• Tokom predsedničke kampanje 2012. godine javno se poredio sa Barakom Obamom
• Osnovao je prvi islamski list u Sandžaku, „Glas islama"
• Njegov sin Usame nastavio je porodičnu političku liniju, preuzevši vođstvo Stranke pravde i pomirenja nakon očeve smrti

Nagrade i priznanja

Zukorlić je bio jedan od osnivača i redovni član Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti (BANU), akademske institucije posvećene negovanju bošnjačke nauke, kulture i umetnosti. Dodatna zvanična državna ili međunarodna priznanja nisu javno potvrđena iz pouzdanih izvora.

Nasleđe i uticaj

Muamer Zukorlić ostavio je dubok trag u verskom, obrazovnom i političkom životu Sandžaka. Institucije koje je osnovao – Mešihat Islamske zajednice u Srbiji, Internacionalni univerzitet u Novom Pazaru i Stranka pravde i pomirenja – nastavile su da postoje i posle njegove smrti, a njegov sin Usame Zukorlić preuzeo je vođstvo stranke i nastavio politički angažman porodice. Za jedan deo javnosti ostao je simbol borbe za identitet i prava Bošnjaka u Srbiji, dok su ga kritičari doživljavali kao lidera čije je versko delovanje bilo isprepleteno sa političkim i poslovnim interesima.

Biografija - najčešća pitanja

Ko je bio Muamer Zukorlić?

Muamer Zukorlić bio je muftija i predsednik Islamske zajednice u Srbiji, osnivač Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru i kasnije narodni poslanik i potpredsednik Narodne skupštine Republike Srbije.

Kada i gde je rođen Muamer Zukorlić?

Rođen je 15. februara 1970. godine u selu Orlje kod Tutina.

Kada je i kako preminuo Muamer Zukorlić?

Preminuo je 6. novembra 2021. godine u Novom Pazaru, iznenada, nakon što mu je pozlilo pred predavanje studentima. Kao uzrok smrti nezvanično je naveden srčani udar, a naknadna obdukcija potvrdila je prirodnu smrt.

Da li je Muamer Zukorlić otrovan?

Njegova porodica je 2022. godine javno iznela sumnju da je otrovan, ali je zvanični nalaz obdukcije, prema izjavama tužilaštva u Novom Pazaru, pokazao da je smrt nastupila prirodnim putem.

Gde je Muamer Zukorlić studirao?

Islamske nauke i filozofiju šerijatskog prava završio je na univerzitetu „Emir Abdel-Kadir" u Konstantini, u Alžiru, a postdiplomske studije u Tripoliju, u Libanu.

Koju je funkciju obavljao u Islamskoj zajednici?

Bio je predsednik Mešihata Islamske zajednice Sandžaka od 1993, a od 2007. godine predsednik i glavni muftija Islamske zajednice u Srbiji.

Koji univerzitet je osnovao Muamer Zukorlić?

Osnovao je Internacionalni univerzitet u Novom Pazaru 2002. godine i bio njegov prvi rektor.

Koju je političku stranku vodio?

Bio je predsednik Stranke pravde i pomirenja (SPP), koju je vodio od 2017. godine do svoje smrti.

Koliko je dece imao Muamer Zukorlić?

Imao je osmoro dece iz tri braka, među kojima je i Usame Zukorlić, koji je nastavio njegov politički angažman.

Koju je funkciju obavljao u Narodnoj skupštini Srbije?

Od 2016. bio je narodni poslanik, a od 22. oktobra 2020. do smrti obavljao je funkciju jednog od potpredsednika Narodne skupštine Republike Srbije.

Zaključak

Muamer Zukorlić predstavlja jednu od najznačajnijih i istovremeno najspornijih figura novije sandžačke i srpske javne scene. Od skromnog dečaka iz sela Orlje, preko verskog obrazovanja u Sarajevu, Alžiru i Libanu, izgradio je puteve kojima je tri decenije usmeravao versku i političku sudbinu bošnjačke zajednice u Sandžaku – osnivanjem Mešihata Islamske zajednice Sandžaka, Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru i, na kraju, sopstvene političke stranke, sa kojom je stigao do vrha zakonodavne vlasti Srbije. Preminuo je iznenada 2021. godine, ostavljajući iza sebe institucije koje je izgradio i porodicu koja je nastavila njegov politički put, dok njegovo nasleđe i danas izaziva podeljena mišljenja u javnosti.